Muğla Çevre Platformu (MUÇEP) tarafından yapılan araştırmaya göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) görüşülen torba yasa teklifi kabul edilirse, yalnızca Muğla ilinde 48 köy ve mahalle acele kamulaştırma ve yerinden edilme riskiyle karşı karşıya kalacak.
Kamuoyunda “süper izin yasası” olarak anılan “Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, başta Milas, Yatağan ve Menteşe ilçeleri olmak üzere çok sayıda kırsal yerleşimi etkiliyor.
MUÇEP’in saha analizlerine göre yasa teklifinde yer alan koordinatlar, yaklaşık 400 bin dönüm—yani 57.140 futbol sahası—büyüklüğünde bir alanı kapsıyor. Bu alanlar açık kömür madenciliğine ayrılmış durumda.
“Üstün Kamu Yararı”
Söz konusu yasa, “üstün kamu yararı” ifadesiyle gerekçelendirilse de, bu alanlarda yaşayan insanların acele kamulaştırma yoluyla köklerinden koparılmasının önü açılıyor. Bu da, Muğla il nüfusunun yaklaşık %3’ünün yerinden edilmesi anlamına geliyor.
MUÇEP adına açıklama yapan Umay Karabaş, bu yasanın etkilerinin yalnızca fiziksel değil, toplumsal ve kültürel boyutları olduğunu vurguladı:
“Bu teklif, savaş ya da afet gibi olağanüstü durumlarda karşılaşılan türde bir zorunlu göçü, enerji politikaları gerekçesiyle meşrulaştırıyor. Evleriyle birlikte insanların hatıraları, türküleri, ninnileri, mezarlıkları da yok olacak. Bu tür travmaların nesiller boyu aktarıldığı artık bilimsel bir gerçek.”
Yerli Kömür Söylemi Verilerle Uyuşmuyor
Torba yasa teklifine gerekçe olarak sunulan “yerli ve milli kömür” söylemi, mevcut enerji verileriyle çelişiyor.
Türkiye’de kömürle üretilen elektriğin %61’i ithal kömürden sağlanıyor. Yerli linyit üretimi ise 2019’da zirveye ulaştıktan sonra sürekli düşüş gösterdi; 2024 yılı itibarıyla 47 TWh’ye kadar geriledi. Aynı yıl, güneş ve rüzgâr enerjisinin toplam üretimi yerli kömürü geçti.
Kalan linyit rezervlerinin düşük kalorili, yüksek kül ve kükürt oranına sahip olması da, bu kaynağın hem ekonomik hem de çevresel açıdan verimsiz olduğunu ortaya koyuyor.
Dolayısıyla, “yerli ve milli kömür” söylemi artık ne teknik ne stratejik ne de ekonomik olarak karşılık buluyor.
Çözüm Var: Hem Temiz, Hem Uygulanabilir
Kömür yerine uygulanabilecek çözümler yalnızca çevreci değil, aynı zamanda ekonomik olarak daha güçlü ve sürdürülebilir:
Güneş Enerjisi:
- Türkiye’nin sadece çatı üstü güneş enerjisi potansiyeli 120 GW düzeyinde.
- Bu potansiyel, ülkenin yıllık elektrik ihtiyacının %60’ını karşılayabilir.
Enerji Verimliliği:
- SHURA’nın hesaplamalarına göre, 2030 yılına kadar 78 TWh enerji tasarrufu sağlanabilir.
- Bu miktar, Trakya’nın toplam tüketimi ya da 6 milyon hanenin yıllık elektrik ihtiyacı kadar.
Kırsal Kalkınma:
- Kömür teşviklerine ayrılan kaynaklar, kırsalda çok daha kalıcı ve dirençli bir ekonomik yapıya dönüştürülebilir.
- Zeytin işleme tesisleri, zeytinyağı fabrikaları, doğal kozmetik atölyeleri, pirina üretim merkezleri ve agroturizm çiftlikleri kurulabilir.
- Bu yatırımlar, yerel ekonomiyi güçlendirir, kırsalda kalıcı istihdam yaratır ve toprağın değerini korur.
Sonuç: Yaşamı mı, Kömürü mü Seçeceğiz?
Torba yasa teklifi, yalnızca bir enerji tercihi değil; aynı zamanda bir yaşam biçimi tercihi anlamına geliyor.
Enerji politikaları uğruna köylerin boşaltılması, tarım alanlarının ve ormanların maden sahalarına dönüşmesi, ne yerli, ne milli, ne de kamu yararına bir çözüm sunuyor.
İklim Kanunu ve daha önce çıkarılan çevre mevzuatları gibi, bu teklif de şirketleri kollayan, kamuoyunu dışlayan bir yaklaşımla hazırlanmış durumda.
Yasa metinlerinde “çevre” ve “iklim” kavramları geçiyor olabilir ama uygulamada ekosistemi değil yatırımı, köyü değil santrali, yaşamı değil kömürü koruyor.
Oysa Türkiye, temiz enerji kaynaklarına yönelerek hem iklim hedeflerine yaklaşabilir hem de kırsal kalkınmayı güçlendirebilir.
Meclis’in önündeki soru açık:
Kömürü mü seçeceğiz, geleceği mi?
