“Doğanın gidişatını kontrol edemiyorsak, en azından anlatıyı kontrol edebiliriz.”
Alejandro González Iñárritu’nun Tom Cruise’un canlandırdığı petrol milyarderi Digger Rockwell’e söylettiği bu cümle, Digger filminin en çarpıcı repliklerinden biri. Şirketinin neden olduğu ekolojik felaketle karşı karşıya kalan Digger, dünyayı kurtarmaya çalışırken yaşananların nasıl anlatılacağını da kontrol etmek istiyor. Yardımcısına söylediği “Gerçekleri biliyorlar. Ama hikâye henüz anlatılmadı” cümlesi, aslında onun asıl kaygısını ortaya koyuyor: Gerçekler ortadayken insanların neye inanacağını kim belirleyecek?
Iñárritu, Dazed dergisine verdiği röportajda filmin merkezinde hikâye anlatıcılığının bulunduğunu açıkça söylüyor. Güçlü insanların kendi çıkarları doğrultusunda anlatıyı kontrol ettiğini, özellikle genç kuşakların her gün kendilerine her şeyin yolunda olduğunu söyleyen hikâyelere maruz kaldığını belirtiyor. Yönetmene göre mesele, hangi hikâyeye inanacağımıza ve kendimize nasıl bir gelecek anlatacağımıza karar vermek.
Bu yaklaşım bana iklim bilimci Michael Mann’ın The New Climate War (Yeni İklim Savaşı) kitabını hatırlattı.
Gerçekleri biliyoruz, peki neden harekete geçemiyoruz?
Mann’a göre iklim mücadelesi yalnızca bilimsel gerçekleri inkâr edenlerle mücadele etmekten ibaret değil. Fosil yakıt endüstrisi, inkârın yanı sıra sorumluluğu bireylere yüklemek, toplumsal hareketleri bölmek, dikkati dağıtmak ve umutsuzluk yaratmak gibi stratejiler de kullanıyor.
Geri dönüşüm yapmamız, daha az uçmamız veya tüketim alışkanlıklarımızı değiştirmemiz elbette önemli. Ancak iklim krizinin çözümünü yalnızca bireysel tercihlere indirgemek, fosil yakıt şirketlerinin ve hükümetlerin yapısal sorumluluğunu gölgede bırakabiliyor.
Mann’ın dikkat çektiği bir diğer tehlike de iklim felaketinin artık önlenemeyeceği düşüncesinin yayılması. Çünkü umutsuzluk da eylemsizliğe hizmet edebiliyor.
İklim savaşı böylece yalnızca emisyonlar üzerinden değil, bilgi, algı ve anlatı üzerinden de yürütülüyor.
COP31: Mikrofon kimin elinde?
Bu tartışmanın somut karşılığını 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya’da düzenlenecek COP31’de görebiliriz.
31 Ekim’de yayımlanan Green Zone programının 189 oturumluk dökümünü incelediğimde, 128 oturumun şirketler, bankalar veya iş dünyası kuruluşları tarafından düzenlendiğini görüyorum. Bu, toplamın yüzde 67,7’sine karşılık geliyor.
Bu oran şirketlerin zirveyi kontrol ettiğini kanıtlamıyor. Ancak iklim çözümlerinin konuşulduğu bir platformda hangi aktörlerin daha fazla görünür olduğunu sorgulamamızı gerektiriyor.
Üstelik Green Zone konuşmacılarından sunumlarının “hukuka ve genel ahlak kurallarına” uygun olacağına ilişkin beyan istenmesi, ifade özgürlüğü ve otosansür tartışmalarını da beraberinde getirdi.
Konferans salonlarının dışında ise başka hikâyeler anlatılıyor. Akbelen’de yaşam alanlarını savunan köylüler, fosil yakıt projelerinden etkilenen topluluklar ve iklim adaleti talep eden gençler de bu mücadelenin parçası.
14-18 Kasım’da Antalya’da düzenlenecek Halkların İklim Zirvesi, bu seslerin bir araya geleceği alternatif bir buluşma zemini oluşturuyor.
Geleceğin hikâyesini kim yazacak?
COP31’in başarısını yalnızca müzakere sonuçlarıyla, şirketlerin duyurularıyla veya açıklanan iklim hedefleriyle ölçemeyiz. Kimin konuşabildiğine, hangi deneyimlerin görünür olduğuna ve iklimden etkilenen insanların karar süreçlerinde ne kadar yer bulduğuna da bakmalıyız.
Bir tarafta hükümetlerin müzakere ettiği resmi zirve, diğer tarafta toplumsal hareketlerin kendi taleplerini ortaya koyduğu Halkların İklim Zirvesi var. İkisi de gerekli. Ancak aralarındaki mesafenin kapanması gerekiyor.
Digger bana şunu düşündürdü: Gerçekleri kontrol edemeyenler, insanların gerçekler hakkında ne düşüneceğini kontrol etmeye çalışabilir.
Michael Mann’ın iklim savaşına ilişkin uyarısı ve COP31’deki temsil tartışmaları da bu soruyu önümüze koyuyor.
Çünkü iklim krizi yalnızca atmosferde biriken karbonla ilgili değil. Aynı zamanda kimin konuşacağı, kimin dinleneceği ve geleceğin nasıl anlatılacağıyla ilgili bir güç mücadelesi.
