İklim Felaketleri, Su Krizi ve Gıda İsrafı: Direniş Mümkün mü? – Çevreci Geek ile Bu Hafta 1 Eylül 2025

İklim değişikliğinin etkileri her geçen gün daha da hissedilir hale geliyor. Pakistan’da 26 Haziran’dan bu yana devam eden muson yağmurları, son 40 yılın en büyük sel felaketine yol açtı ve 823 kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu.

Türkiye’de de durum pek parlak değil. Ülkemizin en büyük tatlı su gölü olan Beyşehir Gölü’nde su seviyesi 1500 metreye kadar çekildi. Balıkçılar gölün “öldüğünü” söylüyor. Benzer bir kuraklık Van Gölü Havzası’nda da yaşanıyor. Bir zamanların “tahıl ambarı” olan Konya Kapalı Havzası ise yanlış su yönetimi nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. BM raporlarına göre, Türkiye’nin %88’i çölleşme riski altında ve 2030 yılına kadar “su fakiri” bir ülke olabilir.

Türkiye’nin denizleri son 40 yılda dünya ortalamasının iki katı hızla ısınarak rekor kırdı – Akdeniz 28, Marmara 26-27, Karadeniz 27 derece ulaştı. Bu sıcaklık artışı deniz çayırları ve mercanları ölüm seviyesinde etkilerken, balık türleri göç etmek zorunda kalıyor ve Kızıldeniz türleri Akdeniz’e yayılıyor. Artan sıcaklıklar müsilaj riskini artırırken, uzmanlar denizlerde koruma alanlarının %30’a çıkarılması gerektiğini söylüyor.

Türkiye’nin en sıcak Temmuz ayında elektrik tüketimi rekor kırdı ve 28 Temmuz’da 59 gigawatt-saate ulaştı. Sıcaklıktaki her 1 derecelik artış Atatürk Barajı büyüklüğünde yeni santral ihtiyacı doğuruyor. Soğutma talebi 2030’a kadar iki katına çıkarken çözüm güneş enerjisinde çünkü en sıcak saatlerde en çok üretim yapıyor.

“İşgal Yasası” olarak bilinen düzenleme sonrası, son iki ayda 40 ilde 104 yeni maden arama ruhsatı verildi. Bu ruhsatların 15’i altın madeni aramalarına yönelik olup, sekizi sadece bir Kanadalı şirkete verildi.

Bu gelişmelere karşı Muğla’da önemli bir direniş örgütleniyor. 14 Eylül’de Menteşe’de “Toprağımızı Vermiyoruz Mitingi” düzenlenecek. Çağrı metninde bu yasa, “halkın mülkiyet, adalet ve onurlu yaşam haklarını hedef alan bir hak gaspı rejimi” olarak tanımlanıyor.

Türkiye’de her yıl 23 milyon ton gıda israf ediliyor. Bu, kişi başına 102 kg yiyeceğin çöpe gitmesi demek. Üretilen meyve ve sebzelerin %35’i sofraya bile ulaşamıyor. Bu durumu “vicdani bir sorun” olarak nitelendiren TÜGİS Başkanı Kaan Sidar, milyonlarca insanın açlık çektiği bir dünyada bu israfın kabul edilemez olduğunu belirtiyor.

Kira artışları, özellikle İstanbul’da, New York’u bile geride bırakan bir seviyeye ulaştı. Artan maliyetler nedeniyle gençler ve beyaz yakalılar, zorunlu olarak paylaşımlı ev sistemlerine yöneliyor. Uzmanlar, bu durumun “mekansal parçalanmaya” yol açarak toplumsal güveni zayıflattığını belirtiyor.

Tropik bölgelerdeki ormansızlaşma, son 20 yılda 500 binden fazla insanın ölümüne neden oldu. Kesilen ağaçlar, yerel sıcaklığı artırarak, yangın riskini yükselterek ve gölgeyi azaltarak yılda ortalama 28 binden fazla sıcaklık bağlantılı ölüme yol açıyor.

Öte yandan, Apple’a Almanya’dan “karbon nötr” tanıtımı nedeniyle “yeşil aklama” cezası verildi. Mahkeme, şirketin kiralık okaliptüs plantasyonlarının uzun vadeli bir iklim çözümü sunmadığına ve bu tür monokültür projelerinin düşük biyoçeşitlilik nedeniyle “iklim dostu” d abartıldığına hükmetti. Bu karar, benzer projeler yürüten diğer teknoloji devleri için de bir emsal teşkil edebilir.

Tüm bu zorluklara rağmen umut veren gelişmeler de var. 12-14 Eylül’de İstanbul Kadir Has Üniversitesi’nde “Next Economies Summit 2025” düzenleniyor. Oxfam ve Greenpeace gibi uluslararası kuruluşlardan önemli isimleri bir araya getirecek olan bu zirve, “Birleşik Yeni Ekonomiler” temasıyla kolektif çözüm yollarını arayacak. Zirveye online katılım da mümkün.