Biyolojik Saat nedir?

Basit olarak açıklamak gerekirse, biyolojik saat her hücremizde bulunan uyku ve uyanma döngüsüne verilen genel bir isim. Geçtiğimiz yıl verilen Nobel Tıp Ödülü ise bu döngünün moleküler mekanizmalarını çözmüş ve bunun etkilerini gözler önüne sermişti.

Yani, artık organizmaların sabah ve akşam döngüsüne nasıl tepki verdiğini ve buna göre kendilerini nasıl dengelediklerini anlamak için elimizde araçlar ve sonuçlar hiç de iyi gözükmüyor.

Uyku, hormanlar ve tansiyon

Bu araçlar ile birlikte artık biyolojik saatlerimizin uyku ve beslenme düzenini, odaklanma, hormon salımı ve tansiyon dengesini kontrol ettiğini gösteren bir çok veri toplandı.

Özellikle bazı araştırmalar, yapay aydınlatmaların doğa ve insanlık arasında kurulan binlerce yıllık biyolojik saat senkronizasyonunun bozduğunu düşünüyor.

Bunun en dikkat çekici nedenlerinden biri ise, ekonomik ve sosyal sistemlerin tek bir çizelge üzerinde ısrar etmesi olarak belirtiliyor.

Her ne kadar çoğu bireyin biyolojik saati 9 ile 5 sistemine kolayca uysa da, bazı “erkenci kuşlar” ve “gece baykuşları” bu sistem içerisinde ciddi anlamda sorunlar yaşayabiliyor. Bu bireylerin oranı özellikle gençlerde %16’ya kadar varabiliyor.

Bu bireyler normal bir uyku ile biyolojik saatlerini kontrol altına alsalar da, maalesef bu sistemler yüzünden uyuyacakları zamanlar biyolojik saatler ile çakışmakta.

Reklam

Çözüm pencere

Bununla beraber araştırmalar aynı zamanda, 8 saat kapalı penceresiz bir alanda çalışan ve doğal ışık yüzü görmeyen çalışanların yaşadığı problemlerin artık biyolojik saat ile ilgili olduğunu düşünüyor.

Bunun üzerinde şu anda masa saati, terapi ışığı ve hatta parlak maskelerden oluşan neredeyse binlerce ürün, güneş ışığını taklit ederek biyolojik saati iyileştirmenin peşinde.

Her ne kadar bu ürünler, güneş saati kısıtlı Kuzey’deki ülkelere yardımcı olsa da, özellikle Türkiye gibi ülkelerde istedikleri kadar uğraşsınlar, güneşin yararlarını yeneceklerini sanmıyorum. Bu ürünlerin son çare olarak kullanılması lazım.

Treehugger için bu konuyu alan Ilana Strauss, elimizde toplumla alakalı bir problemin olduğuna dikkat çekiyor. Bu yüzden, bu toplumsal problemlere toplumsal çözümler getirilmesi gerektiğine inanıyor.

Işık görmeyen ofisler yerine daha fazla pencere, karanlıkta okula giden çocuklar yerine daha geç başlayan okul saatleri ve esnek çalışma saatlerinin etkileri Strauss’a göre parlak masa saatlerinden çok daha etkili olacaktır.

Gerçek ve etkili çözümleri aslında tüm hücrelerimizde hissediyoruz, şimdi bunları uygulamanın tam zamanı.

Çok da haksız değilsiniz. Artık, masabaşı yorgunluğu olarak adlandırılan bu durum hakkında uzmanların bir kaç teorisi mevcut.

1. Zihinsel enerjinizi tükettiniz

İş yerinde kaslarınız çok çalışmasa da, beyniniz sürekli çalışmakta. Beyniniz vücudunuzda küçük bir yer kaplasa da, kullandığınız oksijenin %20’sinden beyniniz sorumlu.

Uzmanlar kasların genelde bu kadar oksijen kullanmadığını, ancak egzersiz durumlarında bu seviyeye ulaşacağını belirtiyor. Ama beyniniz sürekli oksijen tüketmekte ve bu gün içerisinde artabilir. Her ne kadar kaslarınızla aynı olmasa da bu vücudunuz için yorucu bir iş.

2. Motive değilsiniz

Belgeler, bilgisayar ekranları, sonu gelmez toplantılar… Haklı bir şekilde bir süre sonra odak kaybı ve sıkılma başlayacaktır. Belki güncel haberleri takip etmek için Twitter’a gireceksiniz, belki Instagram’a gözünüz kayacak, çünkü bunlar daha ilgi çekici.

Yapmak istediğiniz şeyler ile yapmanız gerekenler arasında kalmak gerginliğe yol açıyor ve bu vücudunuz için oldukça yorucu.

Toronto Üniversitesi’nde yapılan bir çalışma, bir hafta boyunca öğrencilerin çalışma yöntemlerini izledi. Burada ortaya çıkan sonuçta, öğrencilerin kendilerini kontrol etme sırasında değil, tam tersine cezbedici ve baştan çıkarıcı fikirler sırasında yoruldukları gözlemlendi.

Yani, sosyal medya hesaplarınıza bakmasanız bile onların orada olması sizin işe odaklanmanızı ve motive olmanızı engellemeye yeterli. Bunun için kendinize 45 dakikalık çalışma ve 15 dakikalık ödül sistemini uygulayabilirsiniz.

3 Streslisiniz

İş hayatı zor olabilir. Deadlinelar, ensenizdeki patronlar. Bu stresin birazı aslında size enerji verse de, artık gün be gün ortaya çıkan kronik stres durumu sizin yorgun hissetmenize yol açar ve hata yaşam kalitenizi düşürebilir.

Bu yüzden stresli bir ortamdan küçük kaçamaklar yapmanız gerekli. Sessiz bir noktaya kaçarak aşağıdaki nefes egzersizini bir kaç dakika yapmanız gerçekten etkili olacaktır.

Onun dışında öğle yemeğine yürüyerek gidebilir, masanızdan bir kaç dakika bile olsa uzaklaşmayı deneyebilirsiniz. Aslında bunlar kısa dönemli çözümler. Eğer işiniz uzun dönemli kronik stres yaşamanıza yol açıyorsa, artık yöneticinizle konuşmanın zamanı gelmiş demektir.

4. Uykusuzsunuz  

Eğer az uyku ile işe başladıysanız, odaklanmanız zorlanması ve sersem gibi hissetmeniz oldukça normal. Ama çok fazla uyumak da bu durumu yol açabilir.

Yapılan araştırmalar, 6 ile 8 saatin yetişkinler için yeterli bir uyku süresi olduğunu belirtiyor. 6 saatten az uyku beynin kendini yenilemesine izin vermezken, çok uzun uyumak ise uzun süreli hareketsizlikten dolayı problem yaşamakta.

ABD’de yapılan bir araştırma, çalışanların %29’unun işte uyukladığını veya uyuduğunu belirtiyor. Uzmanlar Türkiye’de de nüfusun yarısının uyku rahatsızlığı olduğunu açıklamakta.

Daha iyi bir uyku için, her gün aynı saatte uyumayı ve işten sonra kahve, çay, kola gibi kafein içeren içecekleri içmemeyi deneyebilirsiniz.