Buy Now! The Shopping Conspiracy, tüketim çılgınlığının çevresel yıkımla nasıl el ele gittiğini cesurca ortaya koyan bir belgesel. Netflix’in bu yeni yapımı, özellikle sürdürülebilirlik ve çevre konularına duyarlı bireyler için önemli mesajlar içeriyor.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Görkem Gömeç (@cevrecigeek)'in paylaştığı bir gönderi

Belgesel, büyük markaların bizi nasıl daha fazla satın almaya teşvik ettiğini detaylı bir şekilde açıklıyor. Amazon’un “tek tıkla satın al” özelliğiyle kritik düşünme sürecimizi nasıl kısalttığını, Apple’ın tamir edilemez ürünler tasarlayarak bizi yenisini almaya nasıl zorladığını öğrenmek hem aydınlatıcı hem de rahatsız edici.

Bu sistemli manipülasyonun, gezegenimizin kaynaklarını tüketme hızını nasıl artırdığını anlamak, bireylerin tüketim alışkanlıklarını sorgulamasını kaçınılmaz kılıyor.

Örneğin, her gün 13 milyon telefonun çöpe atılması ya da Gana’nın kıyılarında biriken 15 milyon kullanılmış kıyafet gibi sahneler, tüketim alışkanlıklarımızın küresel ölçekte yarattığı yıkımı gözler önüne seriyor. Bu gerçekler, bireylerin küçük görünen alışkanlıklarının dahi nasıl büyük bir çevresel etkiye yol açtığını güçlü bir şekilde hatırlatıyor.

Ancak, belgeselin en dikkat çekici yanı, sistemin içinden gelen bireylerin deneyimlerine yer vermesi. Amazon, Apple ve Adidas gibi şirketlerde çalışmış isimlerin kendi hikayelerini paylaşmaları, sorunun sadece dışarıdan eleştirilen bir sistem değil, içten de hissedilen bir sıkışmışlık olduğunu gösteriyor.

Örneğin, Amazon’da çalışan Maren Costa’nın şirket içinden sürdürülebilirlik için mücadele edişi, bireylerin bu dev sistemlere karşı bile değişim yaratabileceğini gösteriyor ve bu bence belgeselin en iyi mesajı.

Yine de, belgeselin asıl amacı, bireylerin ve toplumların bu döngüyü kırma gücünü hatırlatmak. Tüketimi azaltmak, daha uzun ömürlü ürünleri tercih etmek ve mümkünse tamir etmeyi öğrenmek gibi küçük adımlarla başlayabiliriz. Her satın alma kararı, bir o kadar güçlü bir çevresel mesaj içeriyor.

Buy Now!, sadece bu mesajı güçlendiriyor:

Sadece tüketmek değil, sürdürülebilir bir gelecek için değişim yaratmak bizim elimizde.

Belgeseli buraya tıklayarak izleyebilirsiniz.

Çevreci Geek’i Instagram’da Takip Et!

Doğa dostu içerikler ve sürdürülebilir yaşam ipuçları için beni Instagram’da takip edin.

Eko Eko Eko, kısaca Eko belgeseli, BluTV’de ikinci sezonuyla geri dönüyor! İlk sezonda hepimizin aklını kurcalayan bireysel tüketim soruları gündeme taşıyan belgesel, bu sezon daha büyük bir soruya odaklanıyor: “Peki, ne yapmalı?”

15 Kasım Cuma yayına girecek ikinci sezondai Ceren Moray’a bu kez Nergis Öztürk ve Timur Acar eşlik ediyor, ve izleyicilerin sabırsızlıkla beklediği “Ceren’le Eren’e ne oldu?” sorusunun cevabı nihayet açıklığa kavuşuyor.

Belgesel, iklim krizine cevap olacak değişimin anahtarı olacak yedi bölümle, ekolojik yıkımı önlemek adına bireysel ve toplumsal olarak neler yapılabileceğini tartışıyor. Üstelik bir de sürpriz bonus bölüm var!

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Görkem Gömeç (@cevrecigeek)'in paylaştığı bir gönderi

Ben de, Çevreci Geek olarak, ikinci sezonun galasında bulunma şansı elde ettim. Sadece bize gösterdikleri bu sürpriz bölümde, bireysel değişim ile kolektif değişimin aynı anda yapılması mesajının eksik olduğunu belirtmek isterim; özellikle kolektif değişimin altında bireysel değişimin olduğunu unutmamak gerek.

Belgesel, şirketlerin ve devletlerin değişmesi gerektiği mesajında çok ve çok haklı olsa da, değişimin sürdürülebilirliği ve temeli için bireysel değişimlerin de aynı anda ilerlemesi gerekiyor.

Bunun yanı sıra, Eko Eko Eko, Türkiye’deki çevre hareketi için benzersiz ve çok değerli bir kaynak, bir tartışma alanı ve adeta bir görsel anıt. Eminim, çekimi oldukça zorlu olmuş bu belgeselde emeği geçen herkese içten teşekkürler.

Bu eşsiz yapımı BluTV’de izlemeyi unutmayın!

Gezegenimiz, Yeryüzü ve Mavi Gezegen gibi doğa belgesellerinin yüzü ve sesi olarak karşımıza çıkan 93 yaşındaki David Attenborough, Netflix’de yayınlanan yeni belgesel filmi ile bize iklim krizine olan tanıklığını anlatıyor.

David Attenborough: Gezegenimizden Bir Yaşam adı ile yayınlanan film, klasik doğa belgesellerinden sıyrılan yapısı ile dikkat çekiyor.

Gezegenimizden Bir Yaşam, doğanın güzelliklerinden daha çok artık yok olan vahşi hayatın gerçeklerini; bu noktaya nasıl geldiğimizi ve nasıl ilerleyeceğimizi ele alıyor.

Son 70 yıldır dünyanın ve onunla beraber vahşi hayatın değişimini belgeselleri ile gözler önüne seren Attenborough, bu dönemde yaşadıklarını bizlerle paylaşıyor.

İklim krizinin ağır etkilerinden uzakta ve vahşi alanların dünyanın %60’ını kapladığı bir dönemde başlayan belgesel, adım adım iklim krizinin erkilerini sert bir şekilde hissettiğimiz ve vahşi alanların %35’ini kaplayan 2020 dünyasına geliyor.

Bu özelliği ile belgesel, dünyanın aslında ne kadar hızlı bir şekilde değiştiğini de bize hatırlatmakta.

Attenborough’un kendisi ile ilgili sözleri ise bu değişimi göremeyen insanlığı da harika bir şekilde anlatıyor:

“Gençliğimde her ne kadar kendimi vahşi hayatı ve el değmemiş doğayı keşfeden birisi olarak görsem de, şimdi bunun bir ilüzyon olduğunu anlıyorum. Ormanlar, vadiler ve okyanuslar aslında o zaman da yok oluyormuş”

Belgeselin son yarım saati ise bu farkındalığın nasıl harekete geçeceği yönünde dünyadan umut verici örnekler ile dolu.

Kosta Rika’nın inanılmaz değişimi, Fas’ın güneş enerjisi sektörü ve Hollanda’nın tarım teknolojileri birer çözüm önerisi olarak karşımıza çıkıyor.

Attenborough tam anlamı ile bize bir yol sunmasa da, bu belgesel ve 93 yıllık hayatında yaptıkları ile aslında bizden insanlığın hikayesini daha iyi bir yere götürmemizi istiyor:

Yaban hayatının yeniden canlandığı ve gerçek sürdürülebilirliğin insanlığın ana felsefesi olduğu bir dünyaya…

David Attenborough: Gezegenimizden Bir Yaşam belgeselini Netflix’de Türkçe altyazı ve seslendirme ile izleyebilirsiniz.

Türkiye’de koronavirüs vakaları görülmeye başladıktan ve özellikle Umre’den gelen vatandaşlarımızın geç kontrol altına alınmasından sonra bireysel olarak alacağımız önlemlerin arasına sosyal mesafe de girdi.

Harvard Tıp Okulu’na göre sosyal mesafe, enfekte bir kişi öksürdüğünde veya hapşırdığında ortaya çıkan damlacıkları bir başkasının soluması riskini azaltmak için bireyler arasında yeterli mesafeyi koruma anlamına geliyor.

 Öne çıkan maddelerse şöyle sıralanıyor:

• Büyük toplanmalarda yer almayın
• Trafiğin ve toplu taşımaların yoğun olduğu saatlerde diğer insanlara çok yaklaşmamaya çalışın
• Yoğun saatlerde market gibi yerlerden uzak durun
• İşyerlerine, okullara, spor salonlarına ve sinemalara gitmeyin, kapalı alanda kalabalığa karışmayın
• Tokalaşmayın ve sarılıp öpmeyin
• Mümkün olduğunca evde kalın.

Böyle bir durumda, mümkün olduğunca evde kalmak ve bir nevi hasta olmasak bile kendimizi karantina altına almak en etkili şeylerden biri olacağa benziyor.

İşte bu dönemde, izlemediyseniz Netflix’de bulunan bu belgeselleri izlemeniz benim için size #geekönerisi

Reklam

1. Minimalizm: Önemli Şeyler Hakkında bir Belgesel

Youtube kanalını çok beğendiğim yönetmen Matt D’Avella bu belgeselde, The Minimalists adı ile minimalizmi beraber keşfeden iki arkadaş, Joshua Milburn ve Ryan Nicodemus’un hikayesini anlatıyor.

Belgeselde aynı zamanda uzmanlar ve bu değişimi hayatında gerçekleştirmiş bireylerin yorumları ile minimalizmin hem sürdürülebilir bir yalam tarzına hem de doğaya olan etkileri ele alınıyor.

2. Explained: Etin Geleceği, Diyetler Neden Başarısız Oluyor

Yine benim Youtube’da bulunan favori kanallarımdan biri olan VOX, Netflix için Explained (Açıklandı) serisi ile gündemde olan konuları uzman kişiler yardımı ile açıklıyor.

Çevre dostu yaşamda ise benim önereceğim iki konu var: Etin Geleceği ve Diyetler Neden Başarısız oluyor.

3. Bir BBC ve Netflix işbirliği: Gezegenimiz

View this post on Instagram

A post shared by Çevreci Geek (@cevrecigeek) on Apr 5, 2019 at 7:48am PDT

Son zamanda izlediğim en güzel belgesellerden biri olan Bizim Gezegenimiz (Our Planet), ünlü BBC doğa belgeselerinin yapımcılarının, bu sefer Netflix ile çalışması ile yapımı 4 yıl süren bir görsel şaheseri

Ama bu belgeselin farkı doğanın ve hayvanların tehdit altında olduğunu gizlememesi. Attenborough bize doğayı ve hayvanları anlatırken aynı zamanda şu andaki durumu ve yapılabilecekleri de anlatıyor.

Reklam

4. Gıda Suçları

Biraz “Biz ne yiyormuşuz böyle” dedirten belgeselde, Dünya nüfusunun artması ile birlikte gıda ihtiyacını ucuza ve hızlı bir şekilde karşılamak adına işlenen suçlar ele alınıyor.

Özellikle Bulanık Sular, Büyük Kuş ve Acı Çikolata bölümlerini öneriyorum.

Sağlıklı günler dileği ile, iyi izlemeler!

Hepimizin spoiler kelimesini öğrendiği, pazartesi günlerimizi neredeyse sosyal medyadan kaçış günü haline getiren TV tarihinin en büyük dizisi Game of Thrones, son bölümünde masada unutulan Starbucks kahve bardağı ile gündemde. Hem de tek kullanımlık geri dönüşmez bir bardak.

Yapımcılar kahve bardağının gerçek olduğunu doğruladı ve “Daenerys aslında bitki çayı siparişi vermişti” gibi ilginç bir espri ile cevap verdi.

Bu tabii ki dizinin kalitesinden bir şey götürmüyor; bize son 10 yıldır harika bir hikaye ve görsel şölen yaşatan Game of Thrones’dan bahsediyoruz.

Ama şöyle bir sorun var…

Night King ve ordusu iklim değişikliği ile paralel bir tehdit değil miydi?

Geçtiğimiz yıl George R.R. Martin dizide sürekli tekrarlanan “Winter is Coming (Kış Geliyor)” tehditinin iklim değişikliği ile paralel olduğunu belirtmişti:

“İkisi arasında kesinlikle bir paralellik var. Westeros halkları güç, statü ve zenginlik için kendi savaşlarını yürütüyor. Bu savaşlara öyle yoğunlaşıyorlar ki ‘kış geliyor’ tehdidini görmezden geliyorlar, halbuki bu hepsini ve dünyalarını yok edebilecek bir tehdit. İklim değişikliği de o kadar gerçek ve dünyamızı yok etme potansiyeli var. Bizler bir sonraki seçimi veya sorunları düşünürken bunu görmezden geliyoruz. Elbette iş bulma gibi bazı sorunlar son derece önemli. Bu konuların çoğu önemli ama eğer ölür ve şehirlerimiz okyanuslar altında kalırsa bunların hiçbir önemi kalmayacak”

Ana kaynağı ve yazarının bu şekilde pozisyon aldığı bir televizyon programının da, özellikle tek kullanımlık plastik ürünler bu kadar gündemde iken, benzer bir duruş göstermesini beklerdim şahsen.

Dizinin çekimi sona ermiş durumda, bu yüzden belki Winterfell savaşında kullanılan tonlarca propan gazı gibi abartı veya tek kullanımlık kahve bardağı gibi kolay bir öneri listesi yapmak için artık çok geç.

Bununla beraber, dizi geekleri aleminde Game of Thrones’un ana dizisi bittikten sonra 3 dizinin daha geleceği tarzında bir dedikodu dolaşmakta ve bu dizilerden en az biri White Walkers’ın (Ak Yürüyenler) tarihini ele alacak.

Reklam

Böyle büyük bir yapım hem dizi içerisinde hem de dizinin yapımı sırasında insanlara iklim değişikliğine paralel bu “tehditi” duyurma konusunda çok daha iyi bir iş yapabilirler.

Nasıl mı?

Şu anda yayındaki en garip ve en çevreci dizi: Legion

“Süperkahraman” hikayesini farklı bir şekilde anlatan, akıl sağlığı ve psikoloji hakkında bazen belgesele dönüşen, hatta içerisinde dans yarışmalarının olduğu Legion’ı son dönemin en garip dizisi olarak kabul edebiliriz.

Legion, Marvel’in X-Men evreninde bulunan David Haller’ın hikayesini anlatıyor. Şizofreni teşhisi koyulan ve ilk bölümünde 6 yıldır Clockworks Akıl Hastanesi’nde bulunan David’in hikayesi daha sonra kendisini buradan kaşıran bir mutant grubunun ona aslında hasta olmadığını ama telepatik güçleri olduğunu söylemesi ile değişiyor.

Arka arkaya ortaya çıkan sürprizler içeren sonraki bölümler sayesinde Legion, kendini izlettiren bir dizi olmayı başarıyor. Ayrıca kadrosunda benim çok sevdiğim iki oyuncu da var: Aubrey Plaza (Parks and Rec) ve Jemaine Clement (Flight of the Conchords).

21st Century Fox’a bağlı ve Türkiye’ye 2008 yılında giriş yapan FX tarafından yayınlanan Legion, bu garip hikayesi haricinde yapımında aldığı duruş konusunda da diğer dizilerden oldukça farklı.

252 ton daha az karbon salımı, %55 daha az atık, 48 bin dolar tasarruf

Legion ekibi, altı aylık çekim döneminde çevre dostu bir yapım olmak için atılacak adımların neredeyse hepsini atmış.

Green Spark ile beraber çalışan Fox, gardroptan sahne donanımına, ulaşımdan yemek hizmetine bir çok alanda değişikliğe gitmiş. Benim en çok ilgimi çeken bir kaç değişimi bir liste haline getirdim:

• Sette kullanılan ahşap donanımların hepsi ya yeniden kullanılmış, ya da FSC yani sorumlu odunculuk sektörü ile beraber çalışarak plastik yerine çoğu ileri dönüştürülmüş kağıt gibi orman kaynakları ile yaratılmış.
• Senaryolar dijital olarak dağıtılmış, kağıtlar kullanıldıysa FSC kaynaklı kullanılmış ve sonra %100 oranında geri dönüştürülmüş.
• Tek kullanımlık plastik şişelerin sette kullanımı yasaklanmış, 5 litrelik damacanalar ve yeniden kullanılabilir mataralar ile 52 bin plastik şişenin kullanımı engellenmiş.
• Sette, kağıt, pil, CD/DVD, plastik, cam, köpük, yazıcı kartuşu, boya kutularu, ampüller, kullanılamaz hale gelmiş kumaşlar ve inşaat malzemeleri bir STK ile beraber çalışılarak geri dönüştürülmüş.
• Yemek dağıtımı sırasında yeniden kullanılabilir çatal, kaşık, tabak ve bardak kullanılmış.
• Dizideki neredeyse bütün kostümler, bölgede bulunan ikinci el mağazalardan temin edilmiş, makyaj departmanı daha az atık çıkaracak ürünler tercih etmiş.
• Dizi ekibinin ulaşımı için hibrit arabalar tercih edilmiş.
• Dizinin ışıklandırması mümkün olduğu kadar LED ışık kaynakları kullanılarak yapılmış.

Bu şekilde 252 ton daha az karbon salımı, %55 daha az atık, 48 bin dolar tasarruf sağlayan ekip, çekim sonunda ise Sıfır Atık temalı, hiç bir yiyeceğin çöpe gitmediği bir yemek düzenleyerek bu başarılarını kutlamış.

Ekip bu başarının arkasında en küçüğünden en büyüğüne dizide emeği geçen herkes ile bir topluluk oluşturarak bu başarıyı kazandıklarını belirtiyor.

Ne diyeyim; sen güzel bir dizisin Legion

Kaynak: Green Production Guide, Yeşil Gazete,WIRED

Online alışveriş sitesi Amazon ve Yüzüklerin Efendisi arasındaki bağı çözemeyenler için kısa bir özet geçeyim: Amazon’un video platformu Amazon Prime, geçtiğimiz yıl Yüzüklerin Efendisi dizi haklarını Netflix ile girdikleri bir açık artırma savaşı sonrasında satın aldı.

Yakın bir zamanda dizinin gelmesi biraz zor gibi görünüyor, zira dizinin hangi zamanda geçeceği konusunda kimse şu ana kadar kesin bir bilgiye sahip değildi.

Ama geçtiğimiz hafta içerisinde paylaşılan haritalar bize biraz ipucu vermiş oldu. Twitter’da paylaştıkları ilk haritada Tolkien’in “Başlangıcı bilgece bir harita ile yaptım” sözünü paylaştı.

Instagram’da ise ilk harita, “Üç Yüzük göğün altında yaşayan Elf krallarına”, ikinci harita ise “Yedisi taştan saraylarındaki Cüce hükümdarlara” alıntısı ile paylaşıldı.

İki haritaya aynı zamanda buraya tıklayarak Amazon’un özel hazırladığı sitede de göz atabilirsiniz.

Yakından incelenince paylaşılan ilk harita aslında Orta Dünya’nın standart bir haritası olarak gözüküyor. Tek emin olduğumuz şey hikayenin Birinci Çağ sırasında geçmeyeceği. Zira bu dönemde daha Öfke Savaşı yaşanmamış ve Beleriand bölgesi suların altına gömülmemişti.

Bu sebepten dolayı hikayenin Güç Yüzüklerine Dair kitabının da ele aldığı İkinci veya Üçüncü Çağ’da geçeceğini varsayabiliriz. Özellikle paylaşılan alıntılar elf Celebrimbor’un dövdüğü güç yüzüklerine de gönderme yapmakta:

“Üç Yüzük göğün altında yaşayan Elf krallarına,

Yedisi taştan saraylarındaki Cüce hükümdarlara,

Dokuzu ölümlü insanlara, ölecekler ne yazık;

Bir Yüzük gölgeler içindeki Mordor Diyarı’nda,

Kara tahtında oturan Karanlıklar Efendisi’ne.

Hepsine hükmedecek bir yüzük,Hepsini o bulacak,

Hepsini bir araya getirip, karanlıkta birbirine bağlayacak

Gölgeler içindeki Mordor Diyarı’nda.”

Reklam

Bu Celebrimbor’un Yüzüklerin Efendisi dizisinde yer alacağının bir sinyali mi acaba? Warner Bros. tarafından geliştirilen Mordor’un Gölgesi oyununda Celebrimbor’un anılarına geri dönüş yapıyorduk.

Açık konuşmak gerekirse ben büyük bir zevkle izlemiştim bu hikayeyi, daha geniş bir şekilde ele alınması da mümkün olabilir. Ama bu hikayenin Güç Yüzükleri kitabında geçen hikayeye uzak olduğunu da belirtmekte fayda var.

Haritaları incelediğimizde aynı zamanda doğu tarafında Kızıl Dağları da görmemiz mümkün. Genellikle orjinal haritalara eklenmeyen bu bölge aslında Elflerin doğduğu yer olarak biliniyor.

Aynı zamanda dağlar İkinci ve Üçüncü Çağlarda kendi içine kapanmış 4 Cüce klanına ev sahipliği yapıyor. Pusulanın Cüce Dili olan Khuzdul’a benzer rünler ile işaretlenmesi belki Cüce klanlarının da hikaye dahil olacağı sinyali olabilir mi?

Dediğim gibi dizinin hangi konuları ele alacağını tahmin etmek biraz zor. Game of Thrones vari bir dizi yapılacaksa aslında Güç Yüzüklerine Dair kitabıı gerçekten oldukça uygun ama güç yüzüklerin hikayesini izleyeceksek hikayenin nereye gideceğini tahmin etmek daha da zorlaşıyor.

Şimdilik maalesef gelecek haberleri beklemek zorundayız.

90’larda büyüyen, internetin, cep telefonunun hatta bilgisayarın olmadığı dönemleri hatırlayan ve uykuyu sevmeyen bazılarımız gibi ben de bu öğlen saatlerinde kitap okumayı severdim.

Mağaraya gireceksen sayfa 45’e, patikayı dolaşacaksan sayfa 36’ya git

Çok iyi hatırladığım bazı kitaplar ise “Kendi Maceranı Seç” kitapları idi. “Öykünün Kahramanı Sensin” ismi ile çıkan bu kitaplar sayfanın sonunda seçtiğiniz yanıta göre farklı bir sayfaya yönlendiriyordu.

Bu kitaplar oldukça ünlü oldu ve hatta bir dönem Hürriyet ve Milliyet bu kitapları özel ek olarak satmaya başlamıştı. Ama benim de çok sevdiğim bu kitaplar çok da uzun sürmedi, biri iki yaz sonra kaybolmuşlardı.

İşte Bendersnatch’in altyapısı da bu kitapları takip ediyor. Farklı hikaye anlatımı ve akıl zorlayan temaları ile şu ana yapılmış en iyi televizyon eserlerinden biri olan Black Mirror, bu hikayede de geri kalmamış.

Kendi Black Miror’ını seç

İnteraktif film olarak tanımlanan Bendersnatch’in 1980’lerde geçen hikayesi ise kısaca şöyle:

Çocukken kitaplarından biri olan Bendersnatch’i bilgisayar oyunu ortamına taşımak isteyen Stefan, oyunu programlarken bu kitabın yazarının kaderine benzer bir şekilde biraz deli bir yola; “tavşan deliğinden aşağı düşüyor”.

Ya da düşmüyor…

İşte bu size bağlı Black Mirror ilk defa hikayesinin gittiği noktayı seçme imkanı sunuyor ve yaptığınız seçimler sadece Stefan’ı ve oyununu değil, tüm yan karakterleri de etkileyen bir şekil alıyor.

Reklam

Bendersnatch’in kaç farklı sonu var?

Ben bu konuda tam emin değilim ama yapımcılar tüm sonlara ulaşmanın yaklaşık 5 saatten fazla süreceğini söylüyor. Ben de yaklaşık 3 saatten fazla filmi “oynadım” ve 8 farklı son gördüm.

Yalnız bu sonlar her zaman nihai son değil, dizi sizi isterseniz farklı bir seçim yapmak üzere geriye gönderiyor, hatta bazen zorla seçim yapıyor. Nihai sonlar ise tahminimce iki tane.

Özellikle en son izlediğimde hiç bir şekilde seçim yapmamayı denedim. Orada bu 5 saatlik hikayeyi tim sonları ile izleyebileceğinizi tahmin ediyorum. Ben bir saat kadar izleyebildim ve dizi benim için seçimler yaptı ve gideceği yerleri tahmin edebiliyorum.

Filmler oyuna mu dönüyor?

Bunun tam tersini aslında bir kaç yıldır düşünüyorum ama özellikle Heavy Rain’i oynadıktan sonra oyunların artık film kalitesinde işler çıkardığını kabullenmiştim. Hatta filmler neden böyle olmasın diye tartıştığım da bir konuydu.

Ama küçük bir araştırmada bu yöntemin, 1967’de çıkan ve Expo 67 festivali için Radúz Činčera tarafından yönetilen Çekoslovak film Kinoautomat’a kadar dayandığını görmüştüm.. Burada izleyicilerin seçtiği çoğunluk karar makiniste iletiliyor ve film o şekilde devam ediyordu.

2015’te ise My One Demand adlı film ise izleyicilerine cep telefonları ile filmin gidişatını oylamasına izin vermişti. Bazı filmler ise farklı sonuçları, beklentileri ve gerçekte ne olduğunu, izleyicilerine seçim yapmadan da gösterebiliyor; 500 Days of Summer gibi.

Açıkça konuşmak gerekirse her filmi veya diziyi bu şekilde izlemek yaratıcılar için bence tam tersi kısıtlayıcı bir durum.

Özellikle bazı filmler bize karakterin ne yaşadığını, empati kurmamız gereken noktaları göstermeye çalışması ile daha büyük bir mesaj içeriyor.

Reklam

Peki şimdi ne olacak?

Ama bu durum, Bendersnatch’de yaşanan tecrübenin kalitesini bir derece düşürmüyor. İzledikten hemen sonra farklı seçimler yapmak için diziye geri döndüm.

Gelecekte bu şekilde izlenecek diziler göreceğimiz kesin ve eğer hikayeleri Bendersnatch gibi kaliteli olursa, özellikle kendi açımdan konuşursam, büyük bir zevk alacağımı kabul ediyorum.

Ama bu durum bence biraz şüpheli…

Stan Lee Kimdir?

Stan Lee, Marvel’in Örümcek Adam, X-Men, Fantastik Dörtlü, Hulk, Demir Adam, Thor, Daredevil, Kara Panter ve Doktor Strange gibi sevilen süper kahramanların yaratılmasında ve hikayelerinde rol alan kilit kişilerden biri idi.

1939 yılından itibaren çizgi roman sektöründe olan Stan Lee, Marvel’e dönüşen Timely Comics’de 17 yaşında işe başladı. Hızlı bir şekilde yükselen Lee, daha sonra Jack Kirby ve Steve Ditko gibi çizgi roman yaratıcıları ile çalıştığı farklı yöntemle dikkat çekti.

Lee, bu yazarlara hikaye hakkında kısa bir özet geçtikten sonra, projeleri hazırlamasını bekliyor ve bittikten sonra düzeltiyordu. “Marvel Yöntemi” ismi verilen bu yöntem her ne kadar yazar ve çizerlere büyük özgürlük verse de, daha sonra ortaya çıkan karakterlerin ve hikayelerin, asıl yaratıcısının ya da yaratıcı ortağının kim olduğu konusunda bazı yasal boşluklarda ortaya çıkıyordu.

Bu anlaşmazlıkların bazıları çözülse de, çoğu hala çok da üstünde durulmayan bir durum olarak devam etmekte. Yine de yazarlığı bırakıp Marvel’in yayımcılığına geçtiğinde Lee, bu zamana kadar çizgi roman dünyasının en bilindik yüzlerinden biri oldu.

Irkçılığa karşı mesajları ile dikkat çekti

Bunun arkasında sosyal anlamda o dönemki olaylara yönelik verdiği mesajlar da vardı. ABD’nin sivil haklar hareketinin devam ettiği 1960’larda, Stan Lee ırkçılığın karşısında duran ve hem gerçek hayatta hem de çizgi roman dünyasında herkesi içeren hikayeler yazmayı savunuyordu.

Bunun için Marvel; Storm ve Kara Panter gibi iki süper kahramanı tüm ön yargıları yıkacak şekilde yaratmışlardı. Kara Panter, o dönem ki Hollywood klişelerinden uzak, Afrika’da olmasına rağmen bir kabileden değil, teknolojik yönden tüm ülkeleri geçen bir ülkenin lideri olarak tasarlanmıştı.

Storm ise hem kadın hem de Afrika kökenli bir karakter olmasının yanında en güçlü karakterlerden biri olması ile dikkat çeken hikayeler arasındaydı.

Marvel’in başarısının arkasında aslında bu yaklaşım var. Karakterler her ne kadar süper insan olsa da, hala insanlar. Özellikle 1960’larda benim de çok sevdiğim Batman gibi karakterler iyilik timsali olsa da, Marvel de durum böyle değildi.

Fantastik Dörtlü birbiri ile sürekli kavga eden bir aile iken, Örümcek Adam, teyzesi ile yaşayan ve okulda sürekli zorbalığa uğrayan bir ergendi. X-Men ise farklı oldukları için toplumdan atılan mutantlar olarak yaşıyor ama kendilerini topluma kaymak isteyenler ve tüm insanlığı yok etmek isteyenler şeklinde ikiye ayrılıyordu.

Türkiye’de de oldukça sevilen bu çizgi romanlar daha sonra çizgi filmlere ve milyar dolarlık filmlere dönüştü ama ana mesaj değişmedi. Bu hikayeler aslında bize farklılıkları kabul etmeyi, sorumlulukların önemini ve birlikte çalışmayı birer hayat felsefesi olarak aktardı.

Özellikle verdiği bu mesajlar Stan Lee ve Marvel’in neredeyse tüm çizgi roman sektörünü değiştirmesine yol açtı.

“Büyük güçler ile büyük sorumluluklar gerektirir” gibi efsane olmuş sözlerine ek olarak, bu içeriği Stan Lee’nin 1968’deki ırkçılığa karşı yazdığı bir paragraf ile bitirelim:

“Hemen konuya girelim; bağnazlık ve ırkçılık bu dönemde dünyayı zehirleyen en ölümcül sosyal hastalıklar arasında. Ama süper kahramanlardan bir takımın burunlarına bir yumruk vurarak veya lazer silahı ile bunu durdurmak mümkün değil. Bunları yok etmenin başında ise onların ne kadar sinsi bir kötü olduğunu ortaya çıkarmak geliyor.

Irkçı mantıksız bir nefret edicidir, ayrımcılık yapmadan, fanatik bir şekilde ve körü körüne nefret eder. Taktığı şey siyahiler ise siyahilerin hepsinden nefret eder. Eğer bir kızıl saçlı onu üzdüyse, o tüm kızıl saçlılardan nefret eder. Eğer bir yabancı yüzünden işe giremediyse, o tüm yabancıların altını kazmaya çalışır. Görmediği ve bilmediği insanlardan eşit derecede, eşit zehirle nefret eder.

Bakın burada bir insanın diğer insanı canını sıkmasının mümkün olmadığını savunmuyoruz. Ama, bir bireyin başka bireyi sevmeme hakkı olasa da, tüm bir ırkı suçlu çıkarmak, bir ulustan nefret etmek, bir dini şeytanlaştırmak tamamen mantıksız ve resmi olarak delice bir fikir.

Er ya da geç, birbirimizi bireysel özelliklerimiz ile yargılamayı öğreneceğiz. Kalbimizi hoşgörü ile doldurmalıyız. Ancak ve ancak o zaman, Tanrı’nın, HEPİMİZE çocuklarım diyen Tanrı’nın, tüm insanları kendi suretinde yarattığı anlayışına kadir olacağız. 

Pax et Justitia*, Stan.”

*Barış ve Adalet