Türkiye’de şehirler sadece on yıl öncesinde hayal edilemeyecek sıcaklıklar kaydederken, basit ama derin bir çözüm tam başımızın üstünde gizleniyor.

Çevre gazetecisi Sam Bloch’un çığır açan kitabı “Shade: The Promise of a Forgotten Natural Resource”, ile GÖLGE’ye dikkatimizi vermemizi istiyor. İnsanlığın en eski soğutma teknolojilerinden birinin iklim değişikliği ile mücadelede en önemli silahımız olabileceğini hatırlatıyor.

Adana’daki o bunaltıcı günde olduğu gibi, güneş ile gölge arasındaki fark artık yaşam meselesi haline geldi. Alev alan betondan bir ağaçlı sokağın gölgesinin bereketli rahatlamasına geçtiğinizde, vücut sıcaklık düşüşünü hisseder, ve normale dönmeye başlar.

Gölgeyi Doğal Kaynak Olarak Anlamak

Bloch, gölgeyi su veya verimli toprak gibi kritik bir doğal kaynak olarak yeniden konumlandırıyor. İnsanlık tarihinin neredeyse tamamında gölge, “güneşten korunma ve serinleme konusunda tek çözüm” olmuş. Klima, sıcakla ilişkimizi değiştirmeden önce medeniyetler kendilerini gölgelerin stratejik kullanımı etrafında organize etmiş. Bu perspektif, geleneksel mimarinin uzun zamandır gölgenin gücünü anladığı Türkiye için özellikle anlamlı.

İstanbul’un kapalı çarşılarından Mardin’in avlulu evlerine kadar, Türk mimarlar sezgisel olarak modern bilimin doğruladığını kavramış: gölge sadece konfor sağlamaz – bilim insanlarının “insan sıcaklık yükü” dediği hissedilen sıcaklığı yüzde 30 azaltabilir.

Sıcak, sel, kasırga ve hortumların tamamından daha fazla insan öldürüyor. Küresel olarak, 2000-2019 yılları arasında her yıl yaklaşık 489.000 kişi aşırı sıcaktan ölürken, bunun %45’i Asya’da, %36’sı Avrupa’da gerçekleşiyor. Daha kapsamlı bir çalışma ise hem sıcak hem soğuk sıcaklıklara bağlı olarak yılda 5 milyon ölüm tespit etti – bu küresel ölümlerin %9,4’üne denk geliyor.

Antik Bilgelik ve Modern Kriz

Mezopotamya’da arkeologlar insanlığın ilk büyük şehirlerinde “gölge ağları” keşfetti. Bu yerleşimler, yüksek duvarlarla çevrili dar yollar ve tüm caddelerin gün boyunca hem güneş hem gölge almasını sağlayan ızgara planları içeriyordu.

Gölge, Sümer kozmolojisinde o kadar merkeziydi ki mitlerde tanrılar insanlara şöyle emrediyordu: “Bana bir şehir inşa etmelisiniz ki gölgenizde dinleneyim.” Bu antik bilgelik Türkiye’nin peyzajında yankı buluyor.

Derin saçaklı geleneksel Osmanlı evleri, tarihi çarşıların arkadlı sokakları, Kapadokya’nın taş yapıları – hepsi yüzyıllarca geliştirilmiş güneş radyasyonuna karşı sofistike yanıtları temsil ediyor.

Türkiye’nin Gölge Krizi

Dünyanın çoğunda olduğu gibi Türkiye de 20. yüzyılda otomobili yayaya, klimayı doğal serinlemeye tercih etti. Bloch’a göre gölgenin gerilemesinin üç nedeni var: arabalar, mekanik soğutma ve “güneş tapınması” — gölgeyi temizlemenin şehirleri iyileştireceği yanılgısı.

İstanbul’un hızlı büyümesi bu tabloyu gösteriyor: az ağaç, çok beton. İşçi sınıfı mahalleleri, Bebek gibi varlıklı semtlerdeki olgun ağaçlardan mahrum kalıyor.

Türkiye artan sıcaklığa coğrafyası gereği kırılgan; ama geleneksel mimari güçlü uyum örnekleri sunuyor. Kapadokya’nın taş evleri termal kütlesiyle serin tutar; Güneydoğu’nun avlulu evleri en sıcak günlerde bile yaşanabilir mikroklima yaratır.

Türkiye, küresel iyi örneklerden de öğrenebilir. Sevilla yüzyıllardır yazları caddelerin üstüne “toldos” gerer. Barselona, park yerlerini ağaçlı cep parklara dönüştürür. Singapur, toplu taşımayı bağlayan kapalı yürüyüş koridorlarını planlama ve teşvik programlarıyla yaygınlaştırır.

Peki Çözümler?

Portland gibi şehirler sıcak dalgalarından sonra park yerlerini ağaçlı mini parklara çevirmeye başladı. Otobüs duraklarında gölge örtüsü standart hale getirilebilir – şu anda birçok toplu taşıma kullanıcısı minimal koruma için telefon direklerinin arkasına sığınıyor.

Planlama reformları yeni gelişmelerde olgun ağaçlar ve kapalı yürüyüş yolları gerektirebilir. Bologna’nın mülk sahiplerinin sonsuza dek kapalı kaldırımları koruması gereken modelini izleyerek, gölge ağaçlarını korumaya teşvik edilebilir.

Bir kavşakta duruyoruz: İklim değişikliği yazları giderek daha acımasız hale getirecek, ancak hem geleneksel bilgi hem de modern fırsatlara sahibiz. Gölge hem antik hem de son teknoloji olan bir çözüm sunar – hem iklim azaltımı (klima talebini azaltarak) hem de adaptasyon (açık alanları yaşanabilir kılarak) konularını ele alır.

Ekonomik faydaları sağlığın ötesine uzanır. Gölgeli ticari bölgeler daha fazla yaya trafiği çeker, ağaçlı mahalleler daha yüksek mülk değerleri görür, azaltılmış soğutma talebi elektrik şebekesi üzerindeki baskıyı hafifletir.

En önemlisi, gölge iklim adaptasyonunu demokratikleştirir – herkes klima alamasa da, herkes iyi tasarlanmış kamusal alanlardan faydalanır. AVM’ler haricinde bir toplanma alanı, doğal afetlerde hayat kurtarıcı olur.

Türkiye’nin şehir planlamasını yeniden icat etmesi gerekmiyor – hatırlaması gerek. Geleneksel mimarideki bilgelik, modern iklim bilimiyle birleşince yaşanabilir bir geleceğe işaret eder. Isınan dünyada gölge sadece konfor değil – bir hayatta kalma aracıdır.

Kaynaklar:

Sam Bloch: Shade, The Promise of a Forgotten Natural Resource https://www.youtube.com/watch?v=6rfgsbGFnqc

Beat the Heat: How Design Can Keep You Cool

The post Gölge: Unutulmuş Bir İklim Çözümü appeared first on .

5–14 Ağustos’ta Cenevre’de ülkeler, plastik kirliliğini durduracak küresel sözleşmeyi görüşecekler. Masada üretim limitlemesi, zararlı kimyasalların yasaklanması, yeniden kullanım hedefleri ve üretici sorumluluğu var.

Petrol/Plastik lobisi güçlü ama 14 Ağustos’ta çıkacak karar geleceğimizi belirleyecek.

Peki neden küresel bir sözleşmeye ihtiyacımız var?

Plastik üretimi durmuyor. 1950’de 2 milyon tonken 2019’da yaklaşık 460 milyon tona çıktık. Aynı hızla gidersek 2060’ta yaklaşık 1,2 milyar ton plastik üretilecek. Üretim arttıkça atık da artıyor.

Musluk açık. Sadece kovayı (geri dönüşüm) büyütmek yetmez. Önce musluğu kısmalı, sonra geri dönüşüm ve yeniden kullanım yollarını büyütmeliyiz.

Plastiklerin sadece %9’u yeni ürüne dönüşüyor. Geri dönüştükten sonra bir daha dönüşebilenlerin sayısı ise %1’in altında. Yani neredeyse sonsuz kere dönüşebilen bir cam gibi değil.

Plastik atıkların yarısı depoda, beşte biri yakılıyor, dörtte biri doğaya karışıyor. Tek kullanımlık plastikleri azaltmadan, tekrar kullanım ve yeniden dolum olmadan plastik krizini bitiremeyiz.

Bugün doğaya sızan plastiğin yaklaşık 22 milyon ton civarında olduğu düşünülüyor. Bu günde 6 bin kamyon anlamına geliyor. Eğer herhangi bir denetim ya da kısıtlama getirmezsek, 2060’ta bu rakam iki katına (~44 milyona) çıkacak.

Uzmanlar bu rakamın en iyimser şekilde 6 milyon tona inebileceğini belirtiyor. Yani günde 1700 çöp kamyonu kadar.

Plastik tek bir kaynaktan gelmez, bir kimyasal çorbadır. İçerisinde barındırdığı 16.325 kimyasalın 4.219’u ise riskli sayılıyor.

Bir de bu kimyasalların %95’i küresel olarak denetlenmiyor. Siz sağlığınıza dikkat ederken, plastiğin etkilerini maalesef hala bilmiyoruz.

Çözüm basit: Riskli sınıfları topluca yasakla, içeriği tam şeffaf yap. Etikette “ne var?” açık yazılsın ki insanlar güvenle seçsin.

Plastik sadece atık değil; iklim meselesi. İklim krizinin en büyük suçlusu fosil yakıttan doğar; üretimden bertarafa her adım enerji ve karbon ister.

2019’da küresel emisyonların yaklaşık %5’i plastikten geldi. Bu üretim ise neredeyse hiç kontrol edilmiyor.

Plastik anlaşmasındaki kararlar plastik kirliliğinin seyrini belirleyecek. Uzmanların dediği açık: en etkili hamle küresel üretim tavanı.

Geri dönüşüm altyapısı ve atık yönetimi de etkili ama 3’ü birlikte uygulanırsa, 2050 yılına kadar her yıl yaklaşık 78 milyon ton kirlilik önlenebilir.

Plastik sınır tanımıyor; üretim artması atığı, kirliliği ve emisyonu katlıyor. Farklı ülkelerde alınan parça parça ulusal önlemler yetmiyor; küresel bir sözleşme gerekli.

Bu sözleşme ile üretim tavanlanır, tehlikeli kimyasallar sınırlanır, yeniden kullanım zorunlu kılınır ve üreticiyi sorumlu tutarak kirlilik daha hızla azaltılır, ya da hiç bir şey yapılmaz….

Cenevre’de 5–14 Ağustos’ta yapılacak görüşmeler tam da buna karar verecek.

Kaynaklar: Grist, İklim Haber, EkoIQ

The post 7 Grafikte:Neden Küresel Bir Plastik Sözleşmesine İhtiyacımız Var? appeared first on .

Kaynak: Doç. Dr. Cihan Erdönmez, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi / İklim Masası Basın Bülteni, 5 Ağustos 2025

Her yaz aynı manzara: Kavrulmuş ormanlar, göğe yükselen siyah dumanlar, günlerce süren müdahaleler. Ama ya yanlış soruları soruyorsak?

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi’nden Doç. Dr. Cihan Erdönmez’e göre asıl sorun sabotaj da değil, rant da değil, kızılçam ağaçları hiç değil. Sorun çok daha sistematik: Türkiye’nin hâlâ bir yangın önleme stratejisi yok.

Yangınların Asıl Nedeni: Yapısal Bozulma

Erdönmez, Türkiye’deki orman yangını yönetimini değerlendirirken keskin konuşuyor:

“Yangınlar artıyor ama önleme politikası hâlâ yok. Kurumsal işleyiş bozuldu; koruma kültürü kayboldu.”

Orman Genel Müdürlüğü’nün zamanla ormandan ekonomik fayda üretmeye odaklanan bir yapıya dönüştüğünü, koruma önceliğinin ise geri plana itildiğini belirtiyor. Teşkilattaki liyakat eksikliği, deneyimli kadroların tasfiyesi ve motivasyon kaybı da bu zafiyeti derinleştiriyor.

İklim Değişikliği Riski Büyütüyor, Ama…

İklim değişikliğiyle birlikte Türkiye, artık daha sıcak, daha kuru ve daha kırılgan bir ekosistemde yaşıyor. Bu, yangınların daha kolay çıkmasına ve daha zor söndürülmesine neden oluyor. Ama Erdönmez’e göre bu, mazeret olamaz:

“Meteorolojik raporlarla riskli haftaları biliyoruz ama buna göre faaliyet durdurmak hâlâ mümkün değil.”

Orman Kanunu’nun 74. maddesi, ormanlara giriş-çıkışı ve faaliyetleri geçici olarak durdurma yetkisi veriyor. Ama valiler ve kaymakamlar bu yetkiyi, maden ve turizm faaliyetleri gibi ekonomik baskılar yüzünden kullanamıyor. Halbuki kullanılsa, birçok yangın daha çıkmadan engellenebilirdi.

Sabotaj ve Rant Söylemi: Gerçeği Gölgede Bırakıyor

Yangınlar gündeme geldiğinde sosyal medyada ilk konuşulanlar belli: “Terör kundaklaması”, “rant için yakılan ormanlar”. Erdönmez bu söylemleri bilimsel verilere aykırı, dikkat dağıtıcı buluyor.

“2024’te 3.797 yangının sadece 98’i kundaklamayla ilgili. Terör nedeniyle çıkan yangın: 0.”

Rant iddialarına dair ise Anayasa’nın 169. maddesini hatırlatıyor: Yanan orman alanlarında yapılaşma yasak. İmar değil, ancak yeniden ağaçlandırma yapılabiliyor. Aksi örneklerin yargıda iptal edildiği de belgelenmiş durumda.

Kızılçam Günah Keçisi Değil

Yangınların kolay yayılmasında kızılçam ağaçlarının suçlandığını da görüyoruz. Ancak bu da Erdönmez’e göre yanlış bir hedef. Kızılçam, bu coğrafyanın doğal ağacı:

“Bu seçimi doğa yaptı. Yangına dayanıklı, kendini yenileyebilen bir tür. Bu bölgede en iyi o tutunabildi.”

Alternatif olarak meyve ağacı dikme önerilerini de gerçekçi bulmuyor. Sulama altyapısı yok, ekosistem bozulur, yaban hayatı yok olur. Orman sadece ağaç değildir; bir ekosistemdir.

Çözüm: Önleme Stratejisi, Kurumsal Reform ve Bilimsel Gerçekler

Yangınlara her yıl “müdahale etmek” yerine, çıkar çıkmaz yayılmasını engelleyecek önleyici adımların artık gündeme alınması gerektiğini vurgulayan Erdönmez, çözüm için üç temel noktaya dikkat çekiyor:

1. Koruma odaklı ormancılığa dönüş
2. Orman Kanunu’nun önleyici yetkilerinin aktif kullanımı
3. Bilimsel veriye dayalı, şeffaf yangın yönetimi

Gerçek Sorunu Konuşmazsak, Her Yaz Yanarız

Türkiye’de yangınların gerçek nedenini tartışmak, çözümün ilk adımı. Komplo teorilerinden, hedef şaşırtan suçlamalardan vazgeçip yangınlara neden olan politik zafiyetleri, kurumsal bozulmayı ve önleyici adımların eksikliğini konuşmak gerekiyor.

Her yaz aynı döngüyü yaşamamak için artık yangın söndürmeyi değil, yangın çıkmamasını konuşmalıyız.

The post Her Yaz Aynı Kabus: “Türkiye’de Yangınları Önleyecek Bir Strateji Yok” appeared first on .

Kamuoyunda “süper izin yasası” olarak anılan “Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, başta Milas, Yatağan ve Menteşe ilçeleri olmak üzere çok sayıda kırsal yerleşimi etkiliyor.

MUÇEP’in saha analizlerine göre yasa teklifinde yer alan koordinatlar, yaklaşık 400 bin dönüm—yani 57.140 futbol sahası—büyüklüğünde bir alanı kapsıyor. Bu alanlar açık kömür madenciliğine ayrılmış durumda.

“Üstün Kamu Yararı”

Söz konusu yasa, “üstün kamu yararı” ifadesiyle gerekçelendirilse de, bu alanlarda yaşayan insanların acele kamulaştırma yoluyla köklerinden koparılmasının önü açılıyor. Bu da, Muğla il nüfusunun yaklaşık %3’ünün yerinden edilmesi anlamına geliyor.

MUÇEP adına açıklama yapan Umay Karabaş, bu yasanın etkilerinin yalnızca fiziksel değil, toplumsal ve kültürel boyutları olduğunu vurguladı:

“Bu teklif, savaş ya da afet gibi olağanüstü durumlarda karşılaşılan türde bir zorunlu göçü, enerji politikaları gerekçesiyle meşrulaştırıyor. Evleriyle birlikte insanların hatıraları, türküleri, ninnileri, mezarlıkları da yok olacak. Bu tür travmaların nesiller boyu aktarıldığı artık bilimsel bir gerçek.”

Yerli Kömür Söylemi Verilerle Uyuşmuyor

Torba yasa teklifine gerekçe olarak sunulan “yerli ve milli kömür” söylemi, mevcut enerji verileriyle çelişiyor.

Türkiye’de kömürle üretilen elektriğin %61’i ithal kömürden sağlanıyor. Yerli linyit üretimi ise 2019’da zirveye ulaştıktan sonra sürekli düşüş gösterdi; 2024 yılı itibarıyla 47 TWh’ye kadar geriledi. Aynı yıl, güneş ve rüzgâr enerjisinin toplam üretimi yerli kömürü geçti.

Kalan linyit rezervlerinin düşük kalorili, yüksek kül ve kükürt oranına sahip olması da, bu kaynağın hem ekonomik hem de çevresel açıdan verimsiz olduğunu ortaya koyuyor.

Dolayısıyla, “yerli ve milli kömür” söylemi artık ne teknik ne stratejik ne de ekonomik olarak karşılık buluyor.

Çözüm Var: Hem Temiz, Hem Uygulanabilir

Kömür yerine uygulanabilecek çözümler yalnızca çevreci değil, aynı zamanda ekonomik olarak daha güçlü ve sürdürülebilir:

Güneş Enerjisi:

• Türkiye’nin sadece çatı üstü güneş enerjisi potansiyeli 120 GW düzeyinde.
• Bu potansiyel, ülkenin yıllık elektrik ihtiyacının %60’ını karşılayabilir.

Enerji Verimliliği:

• SHURA’nın hesaplamalarına göre, 2030 yılına kadar 78 TWh enerji tasarrufu sağlanabilir.
• Bu miktar, Trakya’nın toplam tüketimi ya da 6 milyon hanenin yıllık elektrik ihtiyacı kadar.

Kırsal Kalkınma:

• Kömür teşviklerine ayrılan kaynaklar, kırsalda çok daha kalıcı ve dirençli bir ekonomik yapıya dönüştürülebilir.
• Zeytin işleme tesisleri, zeytinyağı fabrikaları, doğal kozmetik atölyeleri, pirina üretim merkezleri ve agroturizm çiftlikleri kurulabilir.
• Bu yatırımlar, yerel ekonomiyi güçlendirir, kırsalda kalıcı istihdam yaratır ve toprağın değerini korur.

Sonuç: Yaşamı mı, Kömürü mü Seçeceğiz?

Torba yasa teklifi, yalnızca bir enerji tercihi değil; aynı zamanda bir yaşam biçimi tercihi anlamına geliyor.
Enerji politikaları uğruna köylerin boşaltılması, tarım alanlarının ve ormanların maden sahalarına dönüşmesi, ne yerli, ne milli, ne de kamu yararına bir çözüm sunuyor.

İklim Kanunu ve daha önce çıkarılan çevre mevzuatları gibi, bu teklif de şirketleri kollayan, kamuoyunu dışlayan bir yaklaşımla hazırlanmış durumda.
Yasa metinlerinde “çevre” ve “iklim” kavramları geçiyor olabilir ama uygulamada ekosistemi değil yatırımı, köyü değil santrali, yaşamı değil kömürü koruyor.

Oysa Türkiye, temiz enerji kaynaklarına yönelerek hem iklim hedeflerine yaklaşabilir hem de kırsal kalkınmayı güçlendirebilir.

Meclis’in önündeki soru açık:
Kömürü mü seçeceğiz, geleceği mi?

Görkem Gömeç

The post Maden Kanunu Muğla’da 48 Köyü Tehdit Ediyor appeared first on .

Türkiye, bir kez daha zeytinliklerini savunmak zorunda. TBMM’ye sunulan yeni yasa teklifi, “enerji ihtiyacı” ve “kamu yararı” gibi gerekçelerle zeytinlik alanları madenciliğe açmayı hedefliyor. Bu gelişme, son 23 yılın tanıdık bir senaryosunun yeniden sahnelenmesinden başka bir şey değil.

Yasaya Rağmen Gelen Yeni Düzenleme

Türkiye’nin 1939’dan bu yana yürürlükte olan Zeytincilik Yasası’nın 20. maddesi çok açık:

“Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede, zeytinliklerin gelişimini engelleyecek tesis yapılamaz.”

Ancak 13 Haziran 2025’te Meclis’e sunulan torba yasa teklifinde, bu açık yasa maddesi fiilen geçersiz kılınmaya çalışılıyor. “Kamu yararı” bahanesiyle zeytinlik alanlarda madencilik faaliyetlerine izin verilmesinin önü açılıyor. Akbelen Ormanı ve çevresindeki zeytinlikler ise bu girişimin ilk hedefleri arasında.

Aynı Oyunun 11. Perdesi

Bu teklif yeni değil.
AK Parti hükümeti, 2003 yılından bu yana 10 kez zeytinliklerin madencilik, sanayi ve imara açılması için yasal düzenleme yapmaya çalıştı. Her defasında yargıdan döndü ya da kamuoyu baskısıyla geri çekildi.

Şimdi 11. kez aynı hamle sahnede. Ama bu kez daha organize ve kapsamlı bir içerikle. Haritalar, koordinat listeleri, uzman raporları adı altında zeytinliklerin yerinden sökülmesine — hatta kesilmesine — hukuki zemin hazırlanıyor.

Zeytin Taşınabilir mi?

Teklifte, zeytinliklerin “başka alanlara taşınacağı” öne sürülüyor.
Ancak bu öneri hem bilimsel hem de pratik olarak sorunlu.
Zeytin, bulunduğu toprağın iklimine, suyuna, biyolojik dengesine bağlı bir canlıdır. Kökleri sadece toprağa değil, yüzyıllık bir ekolojik hafızaya bağlıdır.

Taşınma başarı oranı ne olursa olsun, bu işlem zeytinliği bir endüstri parçası gibi görmek anlamına gelir. Oysa zeytinlik, üretimden çok daha fazlasıdır:
Bir kültürdür, bir yaşam alanıdır, bir direniştir.

Ne Kaybediyoruz?

Bu düzenleme yalnızca birkaç ağaçla ilgili değil.
Zeytinlikler:

• Karbon yutarak iklim krizine karşı doğal bir kalkan oluşturur.
• Kuraklığa dayanıklı yapısıyla geleceğin tarımı için bir modeldir.
• Erozyonu önler, suyu dengede tutar.
• Yerel halk için geçim ve yaşam kaynağıdır.

Yatağan, Milas, Akbelen gibi bölgelerde zeytinin yok olması demek, yerel ekonominin çökmesi ve tarım kültürünün silinmesi demektir.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

350 Türkiye (@350turkiye)'in paylaştığı bir gönderi

350 Türkiye’den Net Çağrı: Zeytinime Dokunma

Bu gidişata dur demek için 350 Türkiye harekete geçti.
Zeytinlikleri savunmak, sadece ağaçları değil; doğayı, iklimi ve yaşamı savunmaktır.
Şu anda Meclis’te olan bu yasa teklifine karşı kamuoyunun sesini yükseltmesi her zamankinden daha önemli.

Ne Yapabilirsin?

350 Türkiye’nin başlattığı “Zeytinime Dokunma” kampanyasına destek olabilirsin.
Meclis’teki grup başkanvekillerine doğrudan seslen, sosyal medyada paylaş, çevreni haberdar et.

İmza ver, ses ver: 350 Türkiye Kampanyası

• 
  Türkiye’nin Hedefi, Kapasitesini Kullanmıyor: Çevreci Geek ile Bu Hafta Haber Özetleri 30 Eylül30 Eylül 2025
• 
  Gölge: Unutulmuş Bir İklim Çözümü12 Eylül 2025
• 
  İklim Felaketleri, Su Krizi ve Gıda İsrafı: Direniş Mümkün mü? – Çevreci Geek ile Bu Hafta 1 Eylül 20251 Eylül 2025

The post 11. Kez Aynı Hikâye: Zeytinlikler Yine Hedefte appeared first on .

Peki iklim krizi çağında Türkiye neden fosil yakıt teşviklerine milyarlar harcıyor, gelin inceleyelim.

Fosil Yakıt Teşvikleri Nedir ve Neden Var?

Kömür, petrol ve doğal gaz gibi enerji kaynaklarını destekleyen tüm finansal olanakları fosil yakıt teşviği olarak nitelendirebiliriz.

Bunu vergi indirimleri, doğrudan maddi destek, düşük faizli krediler ve sübvansiyonlar şeklinde yapmak mümkün. Amaç, kısaca enerji maliyetlerini düşük tutarak tüketicileri korumak diyebiliriz gibi görünse de, uzun vadede bu desteklerin zararı faydasından çok daha büyük.

Peki, Bu Teşvikler Nereye Gidiyor?

SEFiA’nın raporuna göre, Türkiye’de fosil yakıt teşviklerinin büyük bir kısmı petrol ve doğal gaz sektörüne gidiyor. Ancak bu desteklerden en fazla faydalananlar sanayi ve büyük enerji şirketleri. Fosil yakıt sübvansiyonlarının %43’ü en zengin %20’lik kesime giderken, en yoksul %20 sadece %7 oranında faydalanıyor.

Yani bu finansal destekler en çok enerji tüketen varlıklı kesimlere yararken, en yoksul kesim bundan çok az faydalanıyor. Teşvikler, eşitlik sağlamaktan çok, varlıklı kesimlerin enerji kullanımını sübvanse ediyor.

Fosil Yakıt Teşviklerinin Zararları Neler?

Bu teşvikler uzun vadede hepimizin zararına. Neden mi?

1. İklim Krizini Büyütüyor
   Türkiye, 2053’e kadar net sıfır emisyon hedefi koymuş olsa da, fosil yakıtlara destek vermeye devam ediyor. 2023’te kömürden üretilen elektrik miktarı 118 TWh ile rekor kırdı. Teşvikler sürdükçe, karbon emisyonları azalmıyor, tam tersine artıyor.
2. Enerji Bağımlılığını Artırıyor
   Türkiye, petrol ve doğalgazda %90’ın üzerinde ithalata bağımlı. Devletin bu kaynakları teşvik etmesi, yerli ve yenilenebilir enerji yatırımlarını gölgede bırakıyor. Enerjide dışa bağımlı olmak ekonomik kırılganlığı artırıyor ve döviz kuru dalgalanmalarına karşı ülkeyi savunmasız bırakıyor.
3. Halk Sağlığını Tehdit Ediyor
   Fosil yakıtların neden olduğu hava kirliliği, solunum yolu hastalıklarına, kansere ve erken ölümlere yol açıyor. Türkiye’nin kömürlü termik santrallerine destek vermesi, doğrudan halk sağlığını tehlikeye atıyor. Devletin sağlık bütçesine de ekstra yük oluyor.

Peki, Çözüm Ne?

Fosil yakıt teşviklerini kaldırmak zor ama imkânsız değil. İşte yapılması gerekenler:

1. Yenilenebilir Enerjiye Daha Fazla Yatırım
   2023’te Türkiye’de devreye giren yeni kurulu gücün %94’ü güneş, rüzgar ve hidroelektrik santrallerinden geldi. Bu teşvikler fosil yakıt yerine yenilenebilir enerjiye yönlendirilirse, enerji ithalatına bağımlılığımız azalır.
2. Enerji Verimliliği Önceliklendirilmeli
   Evlerde ve sanayide daha verimli enerji kullanımı teşvik edilmeli. Daha az enerji harcayarak, fosil yakıtlara olan bağımlılık da azaltılabilir.
3. Karbon Vergisi Getirilmeli
   Kirleten öder prensibiyle kömür, petrol ve doğalgaz kullanımına karbon vergisi konulmalı. Böylece temiz enerji daha cazip hale gelir.
4. Kömürden Adil Geçiş Planı Şart
   Kömür santrallerinin kapatılması kaçınılmaz ama bunu yaparken bu sektörde çalışan insanlar mağdur edilmemeli. Yenilenebilir enerji sektöründe yeni iş olanakları yaratılmalı.

Geleceğe Yatırım Yapmalıyız

Fosil yakıt teşviklerine harcanan milyarlar çok daha iyi alanlarda kullanılabilir. Eğer bu kaynaklar yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve sosyal programlara yönlendirilirse, hem çevreye hem de ekonomiye büyük katkı sağlar.

Değişimin gerçekleşmesi için önce konuyu iyi anlamalı, fosil yakıt teşviklerinin sonuçlarını ve alternatif çözümleri öğrenmeliyiz. Bu konuda bilgilenmek, enerji politikalarını sorgulamak ve yenilenebilir enerjiye öncelik veren siyasi kararları desteklemek, fosil yakıtlardan çıkış sürecini hızlandırabilir.

Kaynak: SEFIA; İklim Haber

The post Fosil Yakıt Teşvikleri Kimi Teşvik Ediyor? appeared first on .

Türkiye, Paris İklim Anlaşması’nı onayladıktan sonra 2053 için net sıfır emisyon hedefi koydu. Ancak 20 Şubat 2025’te Meclis’e sunulan İklim Kanunu Teklifi, uzmanlar ve STK’lar tarafından yetersiz bulunuyor.

Yasa, iklim krizine çözüm üretmek yerine piyasa düzenlemelerine odaklanıyor.

Peki, bu yasa gerçekten emisyonları azaltacak mı, yoksa şirketlerin karbon salımlarına devam edebileceği bir sistem mi yaratıyor?

Bağlayıcı Hedefler Eksik

Türkiye’nin, biraz garip bir şekilde olsa da, net sıfır hedefi var. Ancak bu artıştan azaltım bile yasa metninde bağlayıcı bir şekilde yer almıyor. Hedefin, yalnızca gerekçeler kısmında geçmesi, gelecekte kolayca değiştirilip ertelenebileceği anlamına geliyor.

Oysa birçok ülke iklim hedeflerini yasalarla garanti altına alıyor. Avrupa Birliği, 2030’a kadar emisyonları %55 azaltmayı ve 2050’de net sıfıra ulaşmayı yasalaştırdı. İngiltere, 2035’e kadar kömürü tamamen bırakacağını duyurdu. Türkiye’nin de bu doğrultuda somut ve bağlayıcı hedefler içeren bir yasa hazırlaması gerekiyor.

Fosil Yakıtlardan Çıkış Yok

İklim krizine karşı en etkili çözüm, fosil yakıt kullanımını aşamalı olarak bırakmak. Ancak yasa, kömür, petrol ve doğalgazdan çıkış için net bir plan sunmuyor. Bunun yerine, karbon yakalama gibi kanıtlanmamış teknolojilere bel bağlanıyor.

Uzmanlar, karbon yakalama teknolojilerinin yaygınlaşmasının şirketlerin fosil yakıtları daha uzun süre kullanması için bir bahane olabileceğini söylüyor. Gerçek bir iklim politikası, fosil yakıtlara verilen desteği sonlandırmalı ve yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırmalıdır.

Emisyon Ticaret Sistemi: Gerçek Çözüm mü?

Yasa, Emisyon Ticaret Sistemi’ni (ETS) merkezine alıyor. Bu sistem, şirketlerin karbon salımını azaltmasını sağlamak yerine, karbon kredisi satın alarak emisyonlarını devam ettirmesine olanak tanıyor.

Düşük karbon fiyatları nedeniyle ETS, şirketlerin çevreyi kirletmeye devam edebileceği bir piyasa mekanizmasına dönüşebilir. Gerçek bir emisyon azaltımı için ETS’ye sıkı denetimler getirilmeli ve şirketlerin belirli oranlarda azaltım yapması zorunlu hale getirilmelidir.

Adil Geçiş İçin Bir Plan Var mı?

Fosil yakıt sektöründe çalışan binlerce kişi için yenilenebilir enerjiye geçiş sürecinde sosyal güvenceler ve eğitim destekleri sağlanmalı. Ancak yasa, bu işçilerin geçişini kolaylaştıracak herhangi bir mekanizma sunmuyor.

Örneğin, Avrupa ülkeleri Adil Geçiş Fonu gibi sistemlerle işçileri destekleyerek geçiş sürecini adil hale getiriyor. Türkiye’nin de işçileri koruyacak, yeni iş fırsatları yaratacak ve eğitim olanakları sağlayacak bir plan oluşturması gerekiyor.

STK’lar ve Çevre Örgütleri Ne Diyor?

Yasa hazırlanırken sivil toplum kuruluşlarına, bilim insanlarına ve çevre örgütlerine danışılmadı. STK’lar, yasanın doğayı ve insanları korumaktan çok ekonomik büyümeye odaklandığını belirtiyor.

Eleştiriler arasında, fosil yakıtlardan çıkış planının olmaması, bağlayıcı emisyon azaltım hedeflerinin eksikliği ve şirketlerin karbon ticareti yoluyla kirliliğe devam edebilmesi öne çıkıyor. Gerçek bir iklim yasasının, doğayı ve toplumu önceliklendirmesi gerektiği vurgulanıyor.

Türkiye’nin Geleceği: Net Sıfır Yol Haritası

2053 Net Sıfır Hedefi kapsamında bazı projeler hayata geçirildi. Yerel iklim eylem planları hazırlanıyor, çevrimiçi izleme sistemleri kuruluyor ve iklim finansmanı stratejileri geliştiriliyor. Ancak fosil yakıtlardan çıkış sürecine dair somut bir takvim açıklanmadı.

Türkiye’nin iklim mücadelesinde başarılı olabilmesi için:

• 2053 hedefi yasal bağlayıcılık kazanmalı.
• Ara hedefler belirlenmeli ve aşamalı emisyon azaltımı uygulanmalı.
• Fosil yakıtlardan çıkış için net bir plan oluşturulmalı.
• ETS kuralları sıkılaştırılmalı ve spekülasyona açık hale getirilmemeli.
• İşçilerin geçiş süreci desteklenmeli.

Gerçek Bir İklim Yasası İçin Ne Yapılmalı?

Türkiye’nin İklim Kanunu, şirketlere karbon ticareti üzerinden kazanç sağlama fırsatı tanırken, emisyon azaltımına dair bağlayıcı hedefler koymuyor.

Fosil yakıt kullanımını sonlandırmaya yönelik bir takvim açıklanmadan, net sıfır hedefi sadece bir temenniden ibaret kalacak. Gerçek bir yasa, şirketleri değil, doğayı ve toplumu önceliklendirmeli.

Kaynak: İklim Haber, EkoIQ, Cumhuriyet

The post İklim Kanunu Kimi Koruyor appeared first on .

Bakü’de düzenlenen COP29, iklim krizine karşı küresel iş birliği ve finansman hedeflerini tartışmak için önemli bir platform olmasına rağmen, sonuçlarıyla büyük hayal kırıklığı yarattı. Zirve, fosil yakıt lobilerinin baskısı, zayıf taahhütler ve yetersiz finansman kararlarıyla eleştirilirken, Türkiye’nin de fırsatları kaçırdığı bir toplantı olarak hafızalarda yer etti.

Yetersiz Finansman, Büyük Beklentiler

COP29’un en önemli gündem maddelerinden biri, iklim krizinin yıkıcı etkileriyle mücadele için gerekli finansmanın sağlanmasıydı. Uzmanlar, iklim krizine etkili bir çözüm için bu miktarın en az 1 trilyon dolar olması gerektiğini vurgulamıştı.

Ancak ilk olarak 250 milyar dolarlık teklifle masaya oturan zengin ülkeler, Küçük Ada Devletleri ve en az gelişmiş ülkelerin zirveyi terk etme tehdidiyle karşı karşıya kalınca teklifi 300 milyar dolara çıkardı.

Bu miktar, krizden en çok etkilenen ülkelerin ihtiyaçlarını karşılamaktan çok uzak. Ödenmesi planlanan fonların çoğu kredi olarak sunuluyor ve bu durum, borç yükü altındaki ülkeler için yeni bir ekonomik kriz yaratma riski taşıyor.

Karbon Piyasaları: Çözüm mü, Göz Boyama mı?

Zirvede karbon piyasalarını düzenleyen yeni kurallar kabul edildi. Amaç, ülkelerin emisyon azaltımını karbon kredileriyle desteklemesini sağlamak. Ancak bu sistemin güvenilirliği ciddi şekilde sorgulanıyor. Çevre aktivistleri, karbon piyasalarının yalnızca şirketlerin karbon salımlarını telafi edip “yeşil aklama” yapmasına olanak tanıdığını, gerçek emisyon azaltımı sağlamadığını savunuyor.

Türkiye’nin Zirvedeki Performansı

Türkiye, COP29’da kömürden çıkış için bir tarih belirlemekten kaçındı. Bunun yerine, 2050’ye kadar nükleer enerji kapasitesini üç katına çıkarma taahhüdünde bulundu. Bu karar, pahalı ve dışa bağımlı bir enerji politikasını pekiştirirken, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği alanlarında büyük bir fırsatın kaçırıldığını gösteriyor.

Türkiye ayrıca, Akdeniz bölgesinde yenilenebilir enerji kapasitesini artırmayı hedefleyen TeraMed gibi iş birliklerine ve “Yeni Kömüre Hayır” çağrılarına da katılmadı. Çevre örgütleri, bu stratejinin sürdürülebilir bir gelecek için yeterli olmadığını vurguluyor. Uzmanlar, fosil yakıtlara dayalı mevcut sistemin terk edilmeden net sıfır hedefinin mümkün olmadığını belirtiyor.

COP’un Geleceği: Umut Var mı?

Neredeyse 3 gün uzamasına rağmen, adil bir sonuca ulaşamayan COP sürecinin işlevselliği sorgulanmakta. Ancak bu süreç, iklim krizine karşı küresel iş birliği için hâlâ en güçlü araçlardan biri. Sorun, ülkelerin gerçekten bu süreci ilerletme konusundaki isteksizliğinde.

Yerel politkadan başlayacak daha güçlü bir irade değişimi şart!COP29 sonrası, iklim finansmanının adil uygulanması, fosil yakıtlardan çıkış ve yerel liderliklerin güçlenmesi için kritik bir dönem olacak. Güçlü adımlar atılmazsa 1,5°C değil, 2 hatta 3 derecelik bir ısınma riski oldukça gerçek.

Türkiye’de gerçekleşmesi planlanan ama Brezilya’yada gerçekleşecek COP30, küresel iş birliği için son şanslardan biri olabilir.

Çevreci Geek’i Instagram’da Takip Et!

Doğa dostu içerikler ve sürdürülebilir yaşam ipuçları için beni Instagram’da takip edin.

The post COP29: Bu sefer de olmadı appeared first on .

Birleşmiş Milletler’in yıllık iklim zirvesi olan COP, dünya liderlerini iklim değişikliğiyle mücadele için bir araya getiriyor. Küresel ısınmayı sınırlayarak çevresel ve toplumsal riskleri azaltmak amacıyla her yıl farklı bir ülkede düzenlenen COP zirvesi, 2024’te Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de gerçekleşiyor. Bu yılki zirve “Finans COP’u” olarak tanımlanıyor; yani, zirvenin temel gündemi iklim finansmanı ve adil geçiş desteği üzerine odaklanıyor.

COP29’un Ana Gündem Maddeleri

Bakü’deki zirvede, iklim finansmanı, kömürden çıkış, karbon piyasalarının geliştirilmesi ve uyum projelerinin artırılması gibi başlıklar ön planda. İklim finansmanı, özellikle gelişmekte olan ülkelerin yenilenebilir enerjiye geçişini hızlandırmak ve iklim krizine karşı dayanıklılıklarını artırmak için büyük önem taşıyor. Türkiye de COP29’a bu konularda belirgin bir pozisyonla katılarak iklim değişikliğiyle mücadelede rolünü güçlendirmeyi hedefliyor.

Yükselen Çevre Karşıtı Hareketlerin Tehdidi

Avrupa’da son zamanlarda yükselen çevre karşıtı hareketler, iklim mücadelesini sekteye uğratabilecek bir tehdit oluşturuyor. Bu hareketler, iklim politikalarının ekonomi üzerindeki maliyetlerini öne çıkararak, özellikle sanayi ve enerji sektörlerinin dönüşümünü yavaşlatmak istiyor. Avrupa Birliği gibi iklim hedeflerine liderlik eden bölgelerde bile, çevre karşıtı görüşlerin etkisi hissedilmeye başlandı. Türkiye, COP29’da iddialı bir pozisyon alarak bu tür hareketlerin olumsuz etkilerini dengeleyebilir ve iklim krizine karşı kararlı bir duruş sergileyebilir.

Ülkelerin Tutumu ve Beklentileri

Her ülke iklim krizine karşı farklı bir yaklaşıma sahip:

• Avrupa Birliği, karbon nötr hedeflerine ulaşmak için iddialı hedefler belirleyerek iklim finansmanında öncü bir rol üstleniyor. Ancak AB içindeki çevre karşıtı hareketler, bu hedeflerin sürdürülebilirliği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
• Çin, ekonomik büyümeyi sürdürme ihtiyacını öne çıkararak daha esnek bir geçiş süreci talep ediyor.
• Küçük ada ülkeleri, deniz seviyelerinin yükselmesi ve doğal afet riskleri nedeniyle acil ve somut eylemler talep ediyor.
• ABD, Joe Biden yönetimi altında iklim çalışmalarını desteklemişti, ancak Donald Trump’ın yeniden başkan seçilmesi bu politikaları zayıflatabilir.

Trump’ın olası dönüşü, ABD’nin iklim mücadelesindeki lider rolünü azaltarak, diğer ülkeler için yeni bir sorumluluk doğurabilir. AB ve ada ülkeleri, iklim finansmanı ve karbon azaltım hedeflerini daha güçlü savunmak zorunda kalabilir.

Türkiye’nin COP29’daki Pozisyonu

Türkiye, 2053 yılına kadar net sıfır emisyon hedefini belirlemiş durumda ve yenilenebilir enerji kapasitesini artırmayı hedefliyor. Ancak kömürden çıkış konusunda henüz net bir adım atmadı. Türkiye, yenilenebilir enerji alanında güçlü bir potansiyele sahip olmasına rağmen halen kömür santralleri ile elektrik üretiminde önemli bir yere sahip. COP29, Türkiye için kömürden çıkış sürecini belirleyip finansal destek sağlama açısından kritik bir fırsat sunuyor.

Sivil Toplum Kuruluşlarından Türkiye’ye Çağrı

Greenpeace ve TEMA gibi 13 sivil toplum kuruluşu, Türkiye’nin COP29’da kömürden kademeli çıkış kararı alarak yeni kömür santralleri yapmama sözü vermesini talep ediyor. STK’lar, Türkiye’nin iklim finansmanından yararlanarak uluslararası yatırımlara ulaşabilmesi için bu adımın önemli olduğunu vurguluyor. Bu sayede Türkiye, kömürün çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltabilir, sürdürülebilir enerjiye geçiş sürecini hızlandırabilir.

İklim Finansmanına Erişim İçin Bir Fırsat

Türkiye, COP29’da kömürden çıkış kararı alarak iklim finansmanı desteğinden faydalanabilir. Bu finansman, Türkiye’nin yenilenebilir enerji projelerini hızlandırmasına, enerji maliyetlerini düşürmesine ve sürdürülebilir bir ekonomi inşa etmesine katkı sağlayabilir. Bu adım, Türkiye’yi uluslararası yatırımcılar için daha cazip hale getirebilir ve ekonomik büyüme ile çevre dostu projeler için destek sağlayabilir.

COP29 İklimin Geleceğini Belirleyecek

COP29, Türkiye için uluslararası iş birliği ve sürdürülebilir bir geleceğe adım atma fırsatı sunuyor. Türkiye’nin COP29’da sergileyeceği duruş, gelecekteki iklim politikalarına ilham vererek, bölgede bir çevre lideri olma yolunda önemli bir adım olabilir.

Bakü’deki bu zirve, Türkiye’nin çevre ve iklim politikalarında kararlı bir duruş sergilemesini ve bu alanda dünya genelinde etkili bir aktör olarak tanınmasını sağlayabilir.

COP29, aynı zamanda iklim finansmanına odaklanarak, tüm dünyayı sürdürülebilir bir geleceğe taşımayı amaçlayan kritik bir zirve olarak öne çıkıyor. Küresel liderler, iklim değişikliğinin etkilerini azaltmak adına karbon emisyonlarının düşürülmesi, kömürden çıkış ve iklim adaletini sağlama konularında somut adımlar atmaya çağrılıyor.

Bu zirve, iklim krizine karşı kararlı bir eylem planı oluşturmak için tüm ülkelerin iş birliği yapmasının gerekliliğini bir kez daha vurguluyor.

The post COP29: 7 Başlıkta İklim Krizinin Geleceği appeared first on .

2024 ABD Başkanlık seçimleri, tüm dünyanın geleceği açısından önemli bir dönüm noktası olacak gibi.

2024 başkanlık seçimlerinde Cumhuriyetçi Parti adayı Donald Trump yarışı kazanarak 47. ABD Başkanı olacak gibi gözüküyor.

Her iki adayın iklim politikaları arasındaki uçurum, iklim krizi için çok farklı anlamlara geliyor. Peki, eğer Trump ikinci kez seçilirse, bu durum iklim krizi için ne anlama gelecek?

Fosil Yakıtlara Dönüş

Önümüzdeki on yıl, iklim krizini sınırlamak için kritik bir dönem. Trump’ın yeniden seçilmesi durumunda, ABD’nin fosil yakıtlara geri dönüşü bekleniyor. Bu senaryoda ABD’nin karbon emisyonları 4 milyar ton artabilir. Bu miktar, Avrupa Birliği ve Japonya’nın toplam yıllık karbon emisyonuna denk

Yenilenebilir Enerjiye Engel

Trump, yenilenebilir enerjiyi bir “ekonomik yük” olarak nitelendiriyor ve fosil yakıt endüstrisini desteklemek istiyor. Bu yaklaşım, Biden döneminde atılan yenilenebilir enerji ve iklim adımlarının neredeyse tamamının iptal edilmesi anlamına gelebilir. Yenilenebilir enerjiyi daha erişilebilir ve sürdürülebilir kılmak için yapılan çalışmalar, Trump’ın ikinci döneminde sekteye uğrayabilir.

Emisyon Azaltımında 10 Yıl Gecikme

Environmental Science & Policy dergisinde yayımlanan araştırmalara göre, ABD’nin atılan iklim eylemlerinden çekilmesi küresel emisyon azaltımını 10 yıl geriye götürebilir.

Böyle bir gecikme, küresel ısınmanın 3°C’nin üstüne çıkmasına sebep olabilir. Bu kritik eşiğin aşılması, gezegenimizdeki ekosistemler üzerinde geri dönüşü zor ve yıkıcı etkilere yol açabilir. İklimbilimciler, böyle bir senaryoda doğal felaketlerin daha da artacağı konusunda uyarıyor.

Uluslararası İş Birliğine Tehdit

ABD’nin Paris İklim Anlaşması’ndan tekrar çekilmesi, yalnızca kendi ülkesini değil, diğer ülkelerin iklim taahhütlerini de etkileyebilir. Bu durum, küresel iş birliğini zayıflatarak COP 29 gibi önemli uluslararası iklim toplantılarında da hissedilebilir. ABD gibi büyük bir ülkenin iklim kriziyle mücadeleden geri adım atması, diğer ülkeleri de benzer adımlar atmaya teşvik edebilir ve bu da küresel ölçekte iklim eylemlerini baltalayabilir.

The post 10 Yıl Geriye Götürecek: İkinci Trump Dönemi ve İklim Krizi appeared first on .

Her ne kadar doğanın ve ekosistemin yok olmaması sürdürülebilir kalkınmanın merkezindeki amaçlardan olsa da, bu yönde yapılacak yatırımlar enerji üretimi ve istihdam konularında da çözüm olmak zorunda.

Eskiden pahalı denilen veya istenildiği kadar istihdam yaratamayan çevre dostu çözümler, tüm dünya ekonomisinin bu yönde ilerlemesinden dolayı artık büyük bir potansiyele sahip.

Güneş enerjisi şu an da dünya tarihinin en ucuz enerjisi ve Avrupa Birliği, yereli ve özellikle coğrafi işaretli kaliteli üretimlere yönelik devasa teşvikler sağlıyor.

Şimdi gelin Akbelen’e bir de sürdürülebilir kalkınma çözümleri üzerinden bakalım.

İki Soru ile Başlayalım

Yeni Kömüre İhtiyaç Kalmadı

Bölgede Üretim Fazlası Var

Bölgede hızla artan verimlilik ve yenilenebilir enerji yatırımları ile bir elektrik üretim fazlası olduğunu da belirtelim. (TMMOB) Özellikle Muğla’da üretim/tüketim oranı %271 oranında. (Enerji Atlası)

Yani ne bölge ne de Türkiye bu santrallere büyük bir ihtiyaç duymuyor.

Maden Büyümeye Devam Ediyor

İşte bu yüzden Yatağan ve Kemerköy Termik santrallerinin yatırımında kar etmesi için maden alanını bir o kadar daha geliştirmesi gerekmekte.

Şirketin paylaştığı bilgi notuna göre 2,5 milyon m2 tarım alanı ve 3,7milyon m2 zeytinlik kömür için kamulaştırılacak. Bu devasa bir alan ve buradaki yerel ekonominin yok olması, tarım üretiminin bitmesi ve halkın zorla şehirlere yerleşmesi anlamına geliyor.

Çünkü bu artışa rağmen otomasyon ile beraber termik santrallerin istihdamı da giderek azalıyor. Yani bu ekonomik süreç sadece Limak ve IC İçtaş Enerji’ye yarıyor.

Peki Çözüm Ne?

Çözüm 1: Yenilenebilir Enerji

Türkiye’nin uzun dönemde yerli kömüre yatırım yapmayacağı, zaten kömüre uluslararası kredilerin de verilmeyeceği resmi olarak açıklanmış durumda.

Oluşacak enerji açığını kapatmak için harika bir fikrimiz var.

Maden sahasını genişletmeden üstüne güneş panelleri kurmak.

Fotoğraf Çin’de bulunan eski bir kömür sahası üzerine kurulmuş güneş paneli çiftliğinden. Bu örnekler İngiltere, Kanada ve Almanya’da bulunuyor.

Europe Beyond Coal ve STK’lar için Solar3GW tarafından hazırlanan raporda sadece Akbelen sınırında bulunan kömür madenine kurulacak GES’in üretim potansiyeli 850 bin MWh/yıl olarak hesaplanmış.

Yeniköy Termik Santrali’nin nominal yılllık üretim kapasitesi ise sadece 230 bin MWh/yıl.

Yani buraya hızla kurulacak bir GES projesi termik santralin neredeyse 4 katı kadar elektrik üretebilir.

Bölgede enterkonnekte sistem olduğundan baz sorunu da olmayacaktır.

Çözüm 2: Yerel Ekonomi ile Adil Dönüşüm

Sürdürülebilir Kalkınma Değerleri ile ilerlemek için, iklim adaletini uygulamamız, kömür çalışanları için öncelikli eğitim, yeniden iş gücü eğitimleri sağlamamız lazım.

Çözüm olarak kömürlü termik santrale çalışma potansiyeli üzerinden sağlanan ve 1 milyar TL’ye ulaşan devlet hibesini, yerli ve milli girişimler ile yaratılacak zeytin ve ekoturizm sektörüne yönlendirmeyi teklif ediyoruz. Burada da öncelikli işgücü tayini iklim adaleti kavramı ile eski maden çalışanlarına sağlanacak.

Bölgedeki istihdam sorunu ise rahat bir şekilde çözülecek seviyede. Milas Kent Konseyi, CAN Europe ve 350 Türkiye’nin hazırladığı rapor bunu destekliyor.

Devlet hibesi olmadan çalışamayan termik santrallerin bu hibesini yeniden yönlendirerek bölgede bir zeytin sanayisi ve ekoturizm sektörü kurmak mümkün.

Yerel, ekonomik ve çevresel sürdürülebilirliğe dayalı bu dönüşümün maliyeti, Milas’ta var olan iki kömürlü termik santrale bir yılda yapılan 1 milyar TL’nin üzerindeki kapasite mekanizma ödemesiyle çok rahat sağlanabiliyor.

Gerekli tanıtım ve tescil süreçleri uygulanırsa Avrupa Birliği coğrafi işaretli Milas zeytinyağının 100 ton üretimi sekiz katına çıkabilir. Tescilli zeytinyağının yarattığı değer 2021 fiyatlarıyla 4,5 milyon TL’den 60 milyon TL’ye artabilir.

Milas, Türkiye’de zeytin ve zeytinyağının başkenti. Milas 5 bin yıldır insanların yerleştiği, 4000 yıldır diğer bir deyişle Karya Uygarlığı’ndan bu yana zeytincilik yapılan ve zeytinyağı üretilen bir coğrafya.

Türkiye, Avrupa Konseyi Kültür Rotası olarak tanınan Zeytin Ağacı Rotası içinde yer alıyor. Zeytin etrafında şekillenecek yeni ekonomiyle Milas gastroturizme açılabilir.

Kısaca Akbelen sadece basit bir çevre tartışması değil. Burada bir ekonomik gelecek seçimi var:

• Ya kömüre desteği devam ettirerek köylüleri yerinden edecek, uzun dönemde yerel ekonomiyi yok edecek, iklim değişikliğini güçlendirecek ve zeytin tarımını yok edeceğiz.
• Ya da yenilenebilir enerjiye geçiş yapıp, doğayı iyileştirerek, zeytini güçlendirip, turizmi artıtrarak yerel ve ulusal ekonomimizi canlandıracağız.

İkinci seçeneğe destek vermek için hepimiz #AkbeleneDokunma demeliyiz.

Reklam

The post Akbelen’de Kömür Sürdürülebilir Bir Çözüm Değil Ama Alternatifler Var appeared first on .

Almanya’nın linyit köyü Lützerath’da genişletilmek istenen kömür madenine yönelik iklim aktivistlerinin dayanışması bu hafta polis müdahalesi ile karşılaştı, bölgeyi boşaltma çabalarından etkilenenlenlerden biri de Greta Thunberg oldu.

Aslında ikinci defa tutuklanan Thunberg, bölgeye yeniden dönünce tekrardan gözaltına alındı. Thunberg’in bugün içinde serbest bırakılacağı açıklandı.

Güncel haberler için sosyal medya hesaplarımı takip etmeyi unutmayın.

Almanya her ne kadar 2030’da kömüre dayalı elektrik tüketimine son vereceğini açıklasa da Lützerath bölgesinde enerji devi RWE‘nin köy yakınındaki linyit ocağını genişletmek amacıyla köyün büyük bir kısmını satın alması üzerine iklim aktivistleri son iki yıldır bölgede satışa engel olmak ve nöbet tutmak amacı ile sivil işgal uygulamıştı.

Lützerath’ın açık ocak madeni tarafından yutulacak son köy olması bekleniyor. Köyü ‘satın alan’ RWE, bölgedeki kömüre bu kış ihtiyaç duyulacağını savunuyor.

Bölgede bu hafta sonu düzenlenen gösterilerde ise İsveçli iklim aktivisti Greta Thunberg‘ın de aralarında bulunduğu binlerce aktivist, köyün yok edilerek kömür madenine dönüştürülmesine karşı çıkmak üzere bölgeye akın etti.

Thunberg, Alman Yeşiller Partisi‘ni Lützerath’ın yıkımına verdiği destek nedeniyle ve partinin RWE gibi fosil yakıt şirketleriyle anlaşma yapmasının önceliklerinin neler olduğunu gösterdiğini söyleyerek şöyle dedi:

“Burada yerin altında olan kömür, fiyatları hemen düşürmez. Böyle düşünen biri gerçekle bağını koparmıştır.”

Şu an da protestolar devam etmekte ve Alman polisi toplamda 470 eylemcinin köyden çıkarıldığını ama yıkıma devam edilebilmesi için daha birçok yapıdan eylemcilerin çıkarılması gerektiğini açıkladı.

The post Greta Thunberg Lützerath’da Tutuklandı appeared first on .

Türkiye’de kişi başına düşen karbon emisyonu artıyor, ama bu böyle olmak zorunda değil.

G20 ülkelerinin iklim eylemlerini karşılaştıran 2022 İklim Şeffaflığı raporuna göre son 5 yılda yenilenebilir enerjinin payı artsa da, fosil yakıt üretimine verilen destekler 2021’de şimdiye kadarki en yüksek seviyesine ulaştı.

Emisyonları artan Türkiye, ise kömür üretimini arttırmak yerine yenilenebilir enerji yoluyla enerji bağımsızlığını güvence altına alma niyetini gerçekleştirebilir, yeni istihdam yaratabilir ve kısmen yüksek fosil yakıt fiyatlarından kaynaklanan mevcut enflasyonu azaltabilir.

View this post on Instagram

A post shared by Görkem Gömeç (@cevrecigeek)

The post Türkiye’de kişi başına düşen emisyon artıyor appeared first on .

Dev petrol şirketleri bu Çarşamba günü ardarda gelen kararla ile tarihi değişiklikler yapmak zorunda kaldı.

Chevron ve Exxon aktivist yatırımcıların kararı ile, Shell ise yasal olarak karbon ayak izlerini yakın gelecekte küçültme yolunda.

Shell

Her şey Çarşamba sabahı Hollanda’dan gelen bir haber ile başladı. Hollanda’dan bir mahkeme, İngiliz-Hollanda şirketi Royal Dutch Shell’i “tehlikeli iklim değişikliğine” sebebiyet vermekle suçlu buldu.

Mahkeme, 2030 yılına kadar şirketin, dağıtıcılarının ve müşterilerinin karbondioksit salımını 2019 seviyesine göre %45 oranında azaltmasına karar kıldı.

Friends of The Earth Hollanda ve 17 bin vatandaşın açtığı bu davada, küresel karbondioksit salımının %3’ünden sorumlu bu şirketin verdiği zararların durdurulması talep edilmişti.

Shell geçtiğimiz ay 2030 yılına kadar ürünlerinin karbon “yoğunluğunu” %20 azaltacağını ve 2050 yılında net sıfır emisyona ulaşacağını taahhüt etmişti.

Ama mahkeme, Shell’in bu girişimlerini yeterli bulmadı ve şirketin gerçek karbon ayak izini küçültmek yerine sosyal girişimlere odaklandığını belirtti.

Shell mahkemenin bu kararını “üzücü” bulduğunu belirtti ve temyize gideceklerini belirtti.

Ama Hollanda mahkemesinin verdiği bu karar ve direkt olmasa da Fransa ve Almanya’da hükümetlerin hedefleri Shell’in karbondioksit salımını azaltması gerçeğini değiştirmiyor.

Exxon Mobil

Shell kararından saatler sonra ise Exxon Mobil kendi hissedarlarına karşı bir savaş kaybetti.

Engine No 1 isimli uzun dönemli kazanç hedefli ve aktivist yatırımcı grubu, aralarında dünyanın en büyük yatırımcı şirketi BlackRock’ın da bulunduğu ve toplamda çoğunluğa ulaşan diğer hissedarlar ile Exxon’da karar alma yetisine sahip oldu.

Bu yatırımcı grubu, Exxon’un iklim değişikliğine sebebiyet veren yatırımları ile uzun dönemli yatırımları tehlikeye attığını belirtiyordu.

Artık karar verme yetisine sahip Engine No:1 Exxon’da düşük karbonlu gelecek için yeni bir yol çizeceğini belirtiyor.

Şirketin bir önceki CEO’su Rex Tillerson’un Donald Trump hükümetinde Dışişleri Bakanı olduğunu düşündüğümüzde, bu yeni bir yol taahhütü oldukça hayırlı duruyor.

Chevron

Chevron’un yıllık toplantısı da benzer bir değişime sahne oldu. Toplantıda %61 çoğunluk ile geçen bir öneri ile, şirketin petrol, doğalgaz ve diğer sattıkları ürünlerdeki seragazı salımını azaltması kararlaştırıldı.

Hollandalı aktivist ve çevreci yatırımcı grup Follow This’in önerisini masaya yatıran uluslararası şirket, kendilerini de şaşırtarak bir yatırımcı ayaklanması ile karşı karşıya kaldı.

Şirketin bundan sonra alacağı kararlar ile hem yenilenebilir enerjiye yönelik yatırım yapması hem de geçmiş ürünlerinin karbon ayakizini düşürmesi bekleniyor.

Açık konuşalım gerçekten hepimizi şaşırtan bir Çarşamba oldu, Özellikle aktivist yatırımcıların bu şekilde güçlenmesi gelecek için de oldukça iyi bir haber.

Dünyanın en büyük fosil yakıt şirketlerinden üçünün birden böyle bir değişiklik kararı alması ve karar alması sağlanması çevreciler için büyük bir başarı.

Ama şimdiden diyelim, bu daha başlangıç, mücadeleye devam!

The post Kaybedilen Davalar, Aktivist Hissedarlar: Shell, Exxon ve Chevron Karbon Ayak İzini Küçültme Yolunda appeared first on .

Dereler, göller ve bataklıklar ABD’de bir ilçenin kararından sonra, bulundukları eyalete üzerlerindeki inşaatı durdurmaları için dava açtı.

Kulağa oldukça garip gelse de, ABD’nin Kaliforniya’da bulunan Orange idari bölgesi (ilçesi) su kaynaklarına haklar tanımaya karar verdi.

Bu karar ile, “su yollarının” var olma, akma, kirlilikten korunma ve sağlıklı bir ekosisteme sahip olma hakları olduğuna karar verildi. Karar aynı zamanda kendileri adına vatandaşların dava açma hakkını da tanıyor.

Aslında böyle bir karar ilk değil, daha önce de Ekvador, Uganda’a benzer kararlar alınmış, Hindistan ve Bangladeş’de doğa adına davalar açılmıştı.

ABD’de ilk olan bu davada ise Wilde Cypress ve Boggy Dereleri, Crosby Island Bataklığı, Hart ve Mary Jane gölleri haklarını arıyor.

Üzerilerine bir inşaat şirketi tarafından yapılacak projede 46 hektarlık (~60 futbol sahası) alanın yok olacağını ve kirleneceklerini belirten doğal alanlar, haklarını ararken aynı zamanda insanların da su kullanım hakkını engelleyeceğini belirtiyor.

Doğal alanlar için davayı açan, Chuck O’Neal banliyo gelişimi yüzünden bu alanların yeterince zarar gördüğünü artık seslerini kazandıklarını ve bunu duyurucaklarını belirtti.

Eyalet kurulduğundan beridir benzer gelişmeler için 3,5 milyon hektardan daha fazla alanın yok olduğu belirtiliyor. Yasal uzmanlar davanın her iki yöne de gidebileceğini belirtiyor.

Ekvador’daki yasal süreçte, Vilcabamba Nehri üzerine yapılacak proje iptal edilmiş, Hindistan’da ise Ganj ve Yamuna nehirlerine yasal haklar tanınmıştı.

Türkiye’de de İkizdere ve İkizköy’de tam kapanma fırsat bilinerek doğal alanlar yok edilmekte.

View this post on Instagram

A post shared by Çevreci Geek (@cevrecigeek)

İkizdereli kesilmiş ağaç dallarını sırtına yüklemiş bir kadının sözleri ise bize bu kararların önemli olduğunu bir kez daha hatırlatıyor:

“Bunun yaprağı, bunun gözyaşı kaşığınıza değecek.”

Bizde bir gün benzer kararların alınması dileği ile…

The post Dereler ve göller haklarını kazandı, Florida’ya dava açtı appeared first on .

Fransız Parlamentosu’nda yapılan bir oylama ile karbon emisyonlarının düşürülmesi amacıyla trenle iki buçuk saatten az bir sürede kat edilebilecek mesafedeki iç hat uçuşlarının kaldırılması teklifi kabul edildi.

Yasağın arkasında Fransa’da karbon emisyonlarını 2030’da 1990 yılı seviyelerine göre yüzde 40 azaltma hedefi var.

Fransa Sanayi Bakanı Agnes Pannier-Runacher, havacılık sektöründen gelen ve ‘bazı iç hat uçuşlarının yasaklamanın sırası olmadığı’ yönündeki eleştirileri reddetti.

Bununla beraber oylama, Paris’in, ulusal havayolu şirketi Air France’ın 4 milyar euroluk kaynak sağlanarak yeniden sermayelendirilmesine katkıda bulunacağını açıklamasından birkaç gün sonra geldi.

Pannier-Runacher bu yöndeki eleştirilere kurtarma paketi ile iklim tasarısı arasında herhangi bir çelişki olmadığını dile getirerek reddetti.

Açıkçası kafanı biraz karıştı ise herkes aynı şekilde hissediyor merak etmeyin.

Analistler, hava trafiğinin 2024’ten önce, salgın öncesi seviyelere dönmeyebileceği tahmininde bulunuyor. %15’i Fransa devletinin elinde bulunan Air France’a yardım aslında burada çalışanlar adına yapılmış gözüküyor.

Yine de Paris İklim Anlaşması ve Avrupa’nın Yeşil Mutabakat süreci ile başlayacan süreçte böyle kafa karıştırıcı durumlar olmaya devam edecek gibi.

Çünkü, daha yeşil bir dünya yaratmaya çalışırken, adil bir dünyayı da korumak istiyorsak; geçiş sürecinde olan kurumlara devlet yardımları oldukça önemli.

Ama bu yardımların doğru bir şekilde kullanılması için de ciddi bir denetleme süreci de zorunlu.

Ne diyelim, heyecanlı bir gelecek bizi bekliyor.

The post Fransa’dan radikal bir karar: Trenle 2,5 saat mesafedeki yerlere uçakla yolculuk yasaklanıyor appeared first on .

TBMM Küresel İklim Değişikliği Araştırma Komisyonu’nda sunum yapan Çevre ve Şehircilik Bakan Yardımcısı Mehmet Emin Birpınar, “bu saatten sonra dünyadaki bütün bankalar, özellikle iklim dostu olmayan projelere destek vermeyeceklerini, hatta işte, sınırda karbon ticareti meselesinde, ülkenin ihracatının sıkıntıya gireceğini” kabul etti.

Bakan Yardımcısı Birpınar her ne kadar bunları “ekonomiyi bozacak” şeyler olarak görse de, açıkçası kendisinin bu açıklaması iklim aktivistlerinin yüzünü biraz da olsa güldürecek bir haber.

Zira küresel ekonomide iklim dostu olmayan projelere destek bulmanın zorlaştığını devletler seviyesinde duymak, yıllardır süren baskıların işe yaradığını gösteriyor.

Aslında bu durum ekonomiyi bozmak yerine Türkiye’nin topraklarında bolca bulunan güneş ve rüzgar gibi enerjilere yatırımı arttıracaktır.

Bu da dışarıya %80’ler oranında bağımlı olduğumuz fosil yakıtlardan uzaklaşmak için büyük bir şans.

Birpınar, Türkiye’nin bu durumu analiz ettiğini ama bundan sonra bu bu sistemin içerisinde olmazsak, karar mekanizmalarının çoğundan yararlanamayacağını da belirtti.

Birpınar hatta Türkiye’nin Paris Anlaşmasına girmemesi durumda ekonomimizin daha büyük zarar görebilme riski olduğunun da altını çizdi.

Türkiye’nin bir şekilde karbon nötr hedefi koyması gerektiğini belirten Birpınar, açıklamasında bu hedefi tutturmak konusunda çok da güven verecek açıklamalar yapmadı.

Birpınar’ın tam açıklamasını BBC Türkçe’de okuyabilirsiniz. Ben de Salı günü Aposto bülteninde Türkiye’nin Değişen İklim Politikası başlığı ile konuyu ele alacağım.

Aposto için hazırladığım Çevreci Geek bültenine buraya tıklayarak üye olabilirsiniz.

The post Devlet de kabul etti: Bankalar artık iklim dostu olmayan projelere destek vermiyor appeared first on .

Etkilerini giderek daha fazla hissettiğimiz iklim krizine küresel anlamda çözüm yaratacak bir ulusal anlaşmanın adımları bir nevi 1992 yılında başladı diyebiliriz.

1992 yılında Rio’da kabul edilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (BMİDÇS) ana amacı, “atmosferdeki sera gazı birikimlerinin, iklim sistemi üzerindeki tehlikeli insan kaynaklı etkisini önleyecek bir düzeyde tutmayı başarmak” şeklinde belirlenmişti. 

195 ülke ve Avrupa Birliği’nin imzaladığı bu çerçeve sözleşme, hükümetlerin iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik çalışmalarını yönlendiren süreç oldu.

Bununla beraber ek anlaşmalar da yapılmadı değil. 1997 yılında düzenlenen Kyoto Protokolü tam anlamı ile kapsamlı ve yapıcı bir anlaşma olmadı.

2015 yılında imzalanan Paris İklim Anlaşması ise bu boşluğu doldurdu diyebiliriz. Eksiklerine rağmen, anlaşmayı imzalayan ülkeler, küresel ısınmayı -en kötü ihtimalle- 2 derecede tutmak için söz verdi.

İşte bu sözlerin toplamına biz Niyet Edilen Ulusal Katkı Beyanları (INDC) ya da Niyet Beyanları diyoruz.

Bu beyanların hedefi gelişmişlik düzeyi çerçevesinde ülkelerin üzerine düşen payı tespit etmesi ve o yönde harekete geçmesi.

Özellikle, ABD, AB, Rusya gibi tarihsel sorumluluğu yüksek gelişmiş ülkelerin beyanları önemli olsa da, son dönemdeki sera gazı salımı artışının arkasındaki ülke ekonomilerinin, yani Çin, Hindistan, Brezilya, Güney Kore ve Türkiye gibi ülkelerinde beyanları bir o kadar önemli.

Neredeyse her ülke Paris İklim Anlaşması için bir niyet beyan etmiş durumda, ama bu beyanların resmi olarak kabul edilmesi için, devletlerin yasama organlarından geçmesi gerekiyor.

7 ülke hariç bu beyanları resmi olarak kabul etmiş durumda. Bu 7 ülke ise İran, Irak, Eritre, Libya, Güney Sudan, Yemen ve Türkiye.

Bununla beraber, biliminsanları ülkelerin şu andaki niyet beyanları ile küresel ısınmanın bu yüzyılın sonuna kadar 3 derecenin üstüne çıkacağı tahmininde bulundu.

Uzmanlar küresel ısınmayı 1,5 derecede tutmak için 2030’a kadar sera gazı salımının yüzde 25 oranında azaltılması gerektiğini belirtiyor.

Bunun için G20 ülkelerinin niyet beyanlarında bulunan, sera gazı salımı 2030 hedeflerinin kolektif olarak %39 oranında aşağı çekilmesi gerekmekte. Aynı rapor ise Türkiye’nin niyet beyanının küresel ısınmayı 2 veya 1,5 derecede tutmak için yeterli olmadığını belirtiyor.

Paris İklim Anlaşması’nı her 5 yılda bir güncellenmekte. Biliminsanları bu yıl İngiltere’de düzenlenecek COP26 buluşmasının elimizdeki son şans olduğunu belirtmekte.

Eğer ülkeler burada da hedeflerini daha ciddi bir şekilde düzenlemezler ise, geleceğimiz çok parlak gözükmüyor.

The post Ülkelerin Niyet Edilen Ulusal Katkı Beyanları Nedir? appeared first on .